Ñane Ñe´ẽ Guarani

Viru Guarani omboty 68° ary

2011-12-12T08:00:00.000-08:00

5 jasypa 1943 jave, mburuvicha Higinio Morínigo omanda aja ñane retãme, osẽ pe ley Nº 655, omoheñóiva upe "Régimen Monetario Orgánico de la República del Paraguay". Péicha heñói ypy va'ekue viru Guarani ha 1944 guive ojepurúma pirapire guaraní Peso rangue, ko'ag̃aite peve. Bicentenario aja iporã ñanemandu'ami avei ko mba'e tuichaitéva ñane retãme g̃uarã.

Jaikuaaháicha, viru guarani ningo oĩ hína umi viru itujavéva opaite viru tetãnguéra Ñembyamérikagua apytépe. Avei ñanemomandu'a ñande ypykuéra Guarani, ñande reko guarani ha ñane ñe'ẽ porãite rehe avei, ha'e peteĩ símbolo ñanemopeteĩva tetã háicha.

Viru guarani rembiasa. Banco del Paraguay oguenohẽ va'ekue viru pyahu ha omyasãi ñane retã tuichakue javeve. Ary 1952 pe heñóima Banco Central del Paraguay ha ko'ag̃aite peve ha'e hína pe institución responsable oguenohẽva viru guarani Paraguái ryepýpe ha ambue tetãme ojepuru va'erã.

Ary 2002 pe, umi viru oguenohẽva Banco Central del Paraguay oguerúma peteĩ marca ikatukuaahag̃uáicha umi tapicha ohecha'ỹva oipuru avei ko'ã pirapire. Vokóinte oñeguenohẽse hína upe "Nuevo Guaraní", péicha ojepe'áta mbohapy "0" umi virúgui ha ndahasýivéta ñandéve ñantende pe sistema macroeconómico Estado omotenondéva. Jahechamína mba'eichaitépa ojehúta hína kóva.

Viru guarani ha upe reconversión monetaria. Lic. Fernando Villalba, sub tesorero Banco Central del Paraguay pegua he'i AYVU-pe upe reconversión monetaria ojejapotaha hína mbeguekatúpe. "Pe reconversión monetaria ningo ha'e hína peteĩ medida de política económica ojeguerahátava tenondégotyo jahechápa ndahasyive viru guarani jepuru tapichakuéra ha umi empresakuéra pe g̃uarã avei. Sa'i sa'ípe ojepe'áta hína opa umi 0 (cero) ñande virúgui ojehupyty peve Nuevo Guaraní (NG)", omombe'u Lic. Villalba.

Ha he'ive avei; péicha añoite umi ñemuhaguasukuéra ndaikatumo'ãvéima ojapo pe redondeo ñande vuelto umívagui ha ikatúta aveí ojejokomie inflación ohupipáva jepivénte opa mba'e repy.

Museo de Numismática ha Exposición Permanente de Joyas. Nde avei ikatu reikuaamie ñande viru guarani rekovekue opa ko'ã ary pukukue aja. Romopepirũ ikatu hag̃uã reho rejesarekomi upe Museo de Numismática oĩva Banco Central del Paraguay ryepýpe, Paraguaýpe. Ko museo heñói kuri resolución N° 35, 9 jasypoteĩ 1954 jave. Upépe rejuhúta umi viru ha pirapire itajuguigua ojepuruva'ekue guarani osẽ mboyve, Paraguái isãso mboyve guare ha Lópezkuéra omoakã aja ñane reta.

Avei upe museo ykére oĩ hína Exposición Permanente de Joyas. Ko'ápe oñembyaty ha oñemoi techapyrã kuatiakuéra ymaguare, colección de estampillas, ha jeguaka itaju ha kuarepotitĩ guiguáva oguerekóva ijapére opáichagua itavera ha mba'e mimbi. Ko'ãva ha'e hína umi tesoro oñemondapa va'ekue ñorairõ guasu Triple Alianza aja ha Estados Unidos oguerukapa jey va'ekue ary 1926 pe.

Ñande, ha ñanemba´e teetéva (Nosotros y lo auténticamente nuestro)

2011-08-05T05:19:00.000-07:00

Ko jasypoapy jave ningo jagueromandu´a ñaína heta ára iñimportánteva ñande rekotee paraguayo háicha peg̃uarã ha ambueve mba´ere aveí! Ñañepyrũvo voi, iporã ñanemandu´a pe 8 de agosto ningo ha´e hína ára haihára guaranimegua Emiliano R. Fernández oararecha ypy hague táva Guarambarépe.

Jahamievo ñaína hese, ñag̃uahẽ 14 de agosto pe, ko ára ha´e hína ñande poyvi Paraguái pytã, morotĩ, hovy ára ha 15 de agosto katu ñande tavaguasu Paraguay ombotýta hína 474 ary heñói hague. Jaikuaaháicha, karaí españaygua Juan de Salazar omoñepyrũ va´ekue táva Paraguay yma 1537 javéramo umi Carios, ñande ypykuéra ndive ysyry Paraguái rembe´ýpe.

Upe riremínte, 16 de agosto ha´e hína mayma Mitã paraguáigua ára. Kóva ko ára ojeiporavókuri ani hag̃uã araka´eve opyta tesaráipe umi mitanguéra oñorairõ ha omanóva´ekue Acosta Ñume, Ñorairõ Guasu ary 1870 aja. Jahasávo 22 de agostope jajuhu ha´eha hína ñande Tavarandu ára, Día Nacional del Folclore Paraguayo. Folklore ningo ha´e hína opa umi mba´e ñanemba´eteetéva: ñande purahéi, ñane ñe´ẽ, ñe´ẽpoty, ñande reko tee, ñande jeiko, ha ambueve.

Ko jasýpe jagueromandu´ata hína Ñane Ñe´e Guaraní ára, Dia del Idioma Guaraní ningo ha´e el 25 de agosto. Ko arýpe ñane ñane avañe´ẽ ára iñimportanteterei ojehupyty rupi upe Ley de Lenguas ñemboaje. Ha upéicha guarani ñe´ẽ ombojoja añete castellánope opa mba´épe ha ñaneretãygua ikatu oipuru mokõive ñe´ẽ oimehápe opa ára.

Ñamohu´ãvo jahávo ko jasy, 27 de agosto jave ramo jaguerohorýta hína upe Guarania Ára, Día Nacional de la Guarania, ñanemandu´avo José Asunción Flores arayvoty. Ñanemandu´a avei tahachi ára, oñemomba´eguasúva jepi cada 30 de agosto, jahecháramo jepe tahachikuéra mba´eve guasu ndojapovéima teko porãve rekávo, upevérente ñamomaitei chupekuéra.

Kóicha jahecha mba´érepa ko mes de agosto, jasypoapy, iñimportante ñande paraguayokuérape g̃uarã. Opa ko´ã ára oúvape hína iporã jajepy´amongetami añetehápe mba´éichapa ikatu ñamombarete ñande rekotee, ñane ñe´ẽ ha opa umi mba´e ñanemba´eteetéva rehe, ani ambue tetãygua araka´eve ñandeapo´i térã oñembohoryse ñande rehe. Añuã tuichámante opavavetépe, vy´apavẽ a po´a arapa´ỹ meve!

Tetã Paraguái Sandykõi

2011-05-18T08:08:00.001-07:00

Tuicha vy´a reheve ojegueromandu´akuri ko tetã pukukue javeve upe Paraguái Sandykõi. Ko´ápe ahechaukasemi peẽme umi ta´anga aguenohẽ va´ekue 14 ha 15 jasypo 2011 javéramo Paraguaýpe.
Péicha ojekuaa kuri Palacio Nacional upe 14 de mayo ka´arúpe
Kavaju árigua ojehechauka upe Desfile Militar jave Avenida Mariscal Francisco Solano López ári
Kóva ha´e Yvy Marane´ỹ aja Ñu Guasu pe, ijatykuri 200 mil temimbo´ekuéra oúva opa hendárupigui
Desfile Militar, Armada Paraguaya
Tanques de Guerra Desfile Militar aja Paraguaýpe
Ambue tetãygua tendotakuéra ha Lugo, ñane retã sãmbyhyhára
Jagua kuéra avei ojehecha kuri upe Parada Militar hápe
Kóicha oñemohu´ã kuri umi festejo kuéra Bicentenario rehegua Paraguaýpe, Plaza de la Democracia a Panteón Nacional de los Héroes ypýpe.

Ñane Retã Sandykõi jegueromandu´a

2011-05-06T09:23:00.000-07:00

Hi´ag̃uíma ohóvo hina upe ára guasuete Ñane Retã Paraguái Sandykõi jegueromandu´a! Opa hendárupi ñañandúma Paraguái ra´y tetã rayhu, ojehechaukáva jeguaka ñande poyvi rupive, ñemongeta guaraníme, jeroky, mba´epurory, desfile ha vy´aguasu ojejapóva Paraguay ha okaháre avei. Hetáma voi ningo javy´a hina porque nda´areiete jaguerohory kuri Mbo´ehára ha Mba´apohárakuéra ára, ha ko´ag̃a ñamomba´eguasúta hína ñane retã isãso hague ára España poguýgui.

14 ha 15 jasypópe, arapokõindy oúvape, ikatúta opavave jako´i hina umi actividad ojapóva upe Comisión Nacional para los Festejos del Bicentenario de la República del Paraguay. Ñañembosako´íma va´erã upevarã. Ko ary pukukue aja oikóta avei hina tetã rayhu jehechauka opa hendárupi okaraháre. Avei ambue tetãme, oĩhame Embajada, Consuldado térã Colectividad Paraguaya ha Residentes, ojejapóma aréguivéma Bicentenario jegueromandu´a.

Heta tendota ambue tetãygua oúta hína Paraguaýpe omomaiteívo Paraguáipe hi´arambotýre. Upe desfile militar oñemosako´íva guataha Marciscal López ári omimbíta hína ha upe aty guasu Yvy Marane´ỹ oikótava Ñu Guasúpema katu ni ndaja´eséi! Che retãygua, aipota pehasa porãite ko arete oúva hína ha jepivénte Ñandejára tapenderovasa ha ára ha ára ñamba´apo kyre´ỹme ojoykére ñamopu´ã hag̃uã Paraguái! Maiteimi opavavépe!

Amyrỹi Félix de Guarania

2011-03-14T12:50:00.000-07:00

Ko árape, tuicha ñembyasýpe ñandereja karai aranduete hetaite omba´apo va´ekue Literatura Paraguaya ha ñane ñe´ẽ guarani osẽ hag̃uã tenondégotyo ha ojekuaa hag̃uã oparupiete. Ikatu ñambojoja Augusto Roa Bastos rehe añoite.

Félix de Guarania herateéva Félix Giménez Gómez heñóiva'ekue táva Paraguari pe ary 1924 javéramo. Oñemoarandúva'ekue Jehaiporã Letraspe Facultad de Filosofía Universidad Nacional de Asunciónpe. Hekovépe, oñepyrũ va´ekue oipyguara ñane ñe´ẽ guarani ha ohai opáichagua mombe´upy, aranduka guarani rehegua ha ñe'ẽporãhaipyre.

"Alfredo Stroessner oĩ ramo guare mburuvicháramo ñane retãme oikéva'ekue heta jevy ka'irãime ha ipahápe oñemosẽva'ekue Paraguáigui ha oho oiko jepe heta tetã rupi, umíva apytépe jajuhu Argentina ha Rusia. Ojevy hetãme jasykõi ary 1989 riremi ha upe guive omba'apo kyre'ỹ ojapo hag̃uã hetaiterei kuatiañe'ẽ", omombe´u karaí Mario Bogado, Guarani Raity pegua haihára.

Oñemosẽ mboyve voi ñane retãgui, karai Félix ohaímava´ekue voi mbohapy aranduka: "Poemas de Noche y alba", "Penas Brujulares" ha "Ortografía Razonada de la Lengua Guarani". Félix de Guarania ombohasa va´ekue guarani ñe´ẽme ñande Léi Guasu; Constitución Nacional de 1992, la Biblia (completa) Ñandejára ñe´ẽ; Martín Fierro, Bécquer jehaiporãnguéra, García Lorca, Francisco de Quevedo, Luís de Góngora, Pablo Neruda, Alfonsina Storni, Ortiz Guerrero, José Martí ha ambueve.

Félix de Guarania avei ombohasa ñane ñe´ẽme “Don Quijote de la Mancha” José Hernández ohaiva´ekue. Paraguái Retã ombojopói kuri karai Félix de Guaraniape Orden Nacional del Mérito, Maestro del Arte ha Premio Nacional de Literatura, avei oñemboaje chupe “Hijo Dilecto de Asunción” ramo. Opa Paraguái ra´y japyta tyre´ ỹ ha tuicha vy´a´ ỹ reheve.

Opaite tembiakuaa hekosãsóva renda

2011-03-03T05:14:00.000-08:00

Vikipetã ha´e peteĩ herramienta ñandutiguasu guive oipytyvõva ñe´ẽnguéra oikove ha osẽ hag̃uã yvytupepóre.
Vikipetã, Opaite tembiakuaa hekosãsóva renda, heñói ary 2007 ha ko´ag̃a g̃uarã oguerekóma hetaitereí artículo ha marandu opa mba´e reheguá. Ha katu, hetaiteve oñeikotevẽ hína.

Opavave tapicha ikyre´ỹva ikatu oipytyvõ oipysove hag̃uã ko enciclopedia ijojaha´ỹva. Karai Šarūnas, por ejemplo ha´e hina peteĩ guarani rayhuhára Lituania-gua, ha´e hetaitéma oipytyvõ ohaívo artículo ha omohendávo umi marandukuéra Vikipetãme, ha´e omokyre´ỹ opavavépe omombarete hag̃uã ko tembiapo tuichaite.

Vikipetãme jajuhu ha jaipysovekuaa marandu mbyjakuaa, tetãnguéra, tembiasakue, tembikuaaty, ñe'ẽ, tembiapo, papapykuaa, mba'aporekokuaa, ñe'ẽporãhaipyre, tekome'ẽ, jetepyso, mba'epu porã, arandupykuaaty, ñepohãno, tekovekuaaty, mba'eporã ha ambueve.
Tapichakuéra ikatu ohai opaite mba´e rehe, natekotevẽi iñaranduetereí, ikatumiháichante oipytyvõkuaá. Ikatu avei ojehupi ta´anga Wikimedia Commons guive.

Kóicha jahecha Internet rupive ikatuha hetaitereí mba´e jajapo ñane ñe´ẽ guaraní rehehápe. Ñañemoĩ katu ñamba´apo!

Paraguái oguerekóma Léi Ñe´ẽnguéra rehegua

2011-01-05T07:32:00.000-08:00

29 jasypakõi 2010 javéramo karai tendotaguasu Fernando Lugo omboteraguapýkuri kuatia omoañetéva Ley de Lenguas del Paraguay. Upe Proyecto de Ley ningo oñemoañetéma voíkuri Cámara de Diputados ha Cámara de Senadores pe. Péicha Poder Ejecutivo Ley Nº 4251
omombaretéma ko tembiapo ojejapóva ñane ñe´ẽ guaraní rayhupápe aretéguivéma (reikekuaá remboguejy kuatia tendota omboteraguapy va´ekue ko´ápe: Gaceta Oficial Presidencia de la República del Paraguay remoñe´ẽta hína togue 52 guive togue 60 peve).

Kuimba´e ha Kuña pyapy oĩva heta organización guarani rayhuhára omba´apókuri ojapóma 6 arýma upe proyecto léirã rehe ha ko´ag̃a hasypeve oñemoañete upe kerayvoty. Ñane Retã Paraguái ikatúma oguerovy´a tuichaháicha upe Mokõisa Ro´yho (Bicentenario de la Independencia Nacional del Paraguay) ojegueromandu´ava hína ko ary kóvape.

Maymavéva tapicha guaraní ko yvy marangatuete ári oikóvape amog̃uahẽ che añuã a vy´apavẽ. (A partir de este post, Ñane Ñe´ẽ Guaraní incluirá en su redacción si fueren necesarias palabras en idioma español indistintamente en la modalidad jehe´a o cualquier otro voacblo de lenguas indígenas con su respectiva traducción).

Amóntema 2010!

2010-12-29T18:17:00.000-08:00

Ñanekuãrentema jaipapañaína aravo ñamoambue hag̃uã ko 2011 ha ñahug̃aitĩ vy´ápe ary 2011. Heta mba´e iporãrasáva ha ivaipaitéva jahasákuri opa ko´ã jasy ohasavaékuépe, ha katu jahecháta hína mba´etekótapa hína ko ary pyahu.

Che rúndive añemongeta kuri kokueheve ha ha´e oha´arõ maymavévante toguereko po´a ha tesãi. Che irũnguéra mba´apohápegua katu oha´arõ toĩve heta tembiaporã ha tahembymie viru. Ha katu oparupieténte ko ñane retã ryepy tuichakue javeve, tavayguá ha okarayguá ojeprepara hína pe Paraguái Sandykõi jegueromandu´aguasu rã (Bicentenario de la República del Paraguay).

Hi´ãnte ningo Ñandejára guasu yvágape oĩva ohekuavo ñande´ári ipokatu ha ipytumarangatu ikatukuaá hag̃uãicha osẽ porãmba ñandéve ñane rembiapokuéra ha tajaguereko tesãi ha py´aguapy. Ko´ápe, Guaraniete guive, che maiteí horyvéva amog̃uahẽ peẽme che py´aite guive. Añuã!

Parlamento Nacional omoañete Léi Ñe´ẽnguéra reheguá

2010-12-09T19:41:00.001-08:00

Ojehupyty rire upe "media sanción" Cámara de Senadores-pe kokuehe 9 jasypa jave, ko 9 jasypakõi javéramo Cámara de Diputados Paraguái Retãmeguá omboaje upe Ley de Lenguas, ha´éva hína tembiporu oiporútava maymave ñande rapicha ikatukuaáhag̃uaĩcha oñe´ẽ ijayvuteépe avave oñembohoy´ỹre hesekuéra. Ko Léi rupive aveí, oñemoheñóita Academia de Lengua Guarani ha peteĩ Secretaría de Políticas Lingüísticas oñangarekótava ñande ypykuéra ñe´ẽ ha ambue tetãyguá pytaguá oikóva ñane retã ryepýpe ñe´ẽnguéra rehe.

Vy´apavẽ mante opa tapicha kuña ha kuimba´e pyapy omba´apóva´ekué ko Léi rã rehe ojapóma 6 ary. Umíva apytépe oĩ hína Paraguái ra´y omba´apóva Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní, Fundación Yvy Marae’ỹ, Dirección de Promoción de las Lenguas de la Secretaría Nacional de Cultura, Proyecto Kuatiañe’ẽ, Red Cultural, Comisión Nacional de Bilingüismo, Taller de la Sociedad Civil, Comisión de Educación, Cultura y Culto del Congreso Nacional ha ambueve.

Ko Léi ohasa ko´ag̃a Poder Ejecutivo-pe, upépe karai tendota Fernando Lugo omboteraguapy va´erã ko kuatiá ha upéikatu ikatukuaáma ojeporu ñane tetã tuichakué javeve. Ko mba´e guasuete oikóta hína vokoieténte, oĩ jerovia mburuvicha guasu ojapóvo upéicha hi´ ag̃uímagui ohóvo hína Mokõisa Ro´yho Paraguái heñóĩ hagué Tetã ijeheguíva ramo, omondoho rire España itasã yma ary 1811-rõ.

Naciones Unidas oipytyvõ Léi Ñe´ẽnguéra reheguá osẽ hag̃uã

2010-10-05T16:35:00.000-07:00

Arakõi, 4 jasypa ohasava´ekuépe ningo Centro de Información de las Naciones Unidas Paraguái peguá omoañetékuri peteĩ ñemongeta maranduhárakuéra ndive “Ley de Lenguas” rehe. Oĩkuri upe aty aja mbo´ehára Ramón Silva programa "Kay´uhápe" omotenondéva ta´angambyry Canal 9 rupive, mbo´ehára Miguel Ángel Verón, Ateneo Guaraní de San Lorenzo representante, mbo´ehára Mirta Martínez, ABC Remiandu motenondehára ha kuñakaraí haihára Susy Delgado, omoakãva pe Dirección de Promoción de las Lenguas, Secretaría Nacional de Cultura ryepýpe.

Hetaite mba´e oñeñemonguetákuri upe atýpe. Susy Delgado omyesakã umi artículo oguerekótava upe leirã, ko´ag̃a oĩva hína Parlaméntope. Maranduhárakuéra pukoepeguá, ha kuatiahaipyre peguá ojapysaka ha oñe´ẽ avei kuri upe aty aja. Ramón Silva katu, ohechauka mba´érepa iñimportantete osẽma pe Léi Ñe´ẽnguéra reheguá, ikatukuaá hag̃uãicha - he´i ha´e -ñane ñe´ẽ guaraní oñemopyenda mbareteve umi maranduhára kuéra apytépe, ha opaite hendárupi avei.

Mbo´ehára Miguel Angel Verón katu ohesa´ỹijo mba´érepa tekotevẽte ko Bicentenario aja osẽma pe Léi, 6 ary ajáma oñemba´apóva hína hese. Verón, ohechauka avei mba´eichaitépa ojepy´apy hína sa´ivégui ohóvo umi "guarani hablante" oje´eha. Upéi, ombohovái porandukuéra oguerekóva umi periodista oko´i va´ekué atyrã. Mirta Martínez, ABC Remiandu myakãhára omombe´u opavavépe mba´érehepa ha´e oñemoarandu va´ekué guaraníme, ha upéi ohechauka internet ha´eha hína peteĩ herramienta ojeporúva hína ko´ag̃aite oñemyerakuã hag̃uã avañe´ẽ oparupiete umi ñanduti rogué rupive.

Kuñakaraí Andrea Machaín, ha´éva hína oficial nacional de Información ,Centro de Información de las Naciones Unidas pe, he´i kuri vokóinte pe Naciones Unidas Paraguái-gua ñandutiguasu oĩtamaha avei ñane ñe´ẽme. Ko ararundy, 7 jasypa jave Congreso Nacional, Cámara de Senadores-pe, umi senadorkuéra oñemongetáta hína ñe´ẽnguéra léirã rehe. Opavavénte ñaha´arõ hína pya´éma tosẽ ko léi oipytyvõtava hína ñane ñe´ẽ oñembojoja hag̃uã España ñe´ẽ ndive oparupiete ñane retãme. Taupéicha!

Paraguaý, Tavarandu, Ñane Ñe´ẽ, Pumbasy, Mitã ha Tahachi ára

2010-08-31T05:55:00.001-07:00

Ko jasypoapýpe ningo jagueromandu´a heta mba´e paraguáiguá háicha.
Ñande tavaguasu Paraguaý omboty 473º arayvoty ko ary kóvape, ha upévare ojejapókuri hetaite mba´e ko táva kóvape, tavao voi omotenonde umi vy´aguasu, ñemoha´anga, jeroky ha opaite mba´e tavarandu tavayguá reheguáva.

Mitãnguéra hetaite ovy´a ha isarakíkuri upe Mitã árape, ojeguerohorýva 16 Jasypoapy jave. Upérõ guare ndaje yma ñorãirõ guasu mbohapy tetã ndive, oikóraka´e Acosta Ñúme peteĩ jejukapaguasu, hetaite mitãmimi omano haguépe ñane retã rayhupápe. Upe guive ojegueromandu´a Mitã ára Paraguáipe. 22 Jasypoapýpe jaguerovy´a hína kuri Tavarandu ára, 25 Jasypoapy jave katu jagueromandu´a Ñane Ñe´ẽ Guaraní ára, ko araguasu ñanembovy´aitereí jahechávo mba´eichaitépa osẽ ohóvo tenonde ñane ñe´ẽ, ko´ag̃ osẽ potámavo ohóvo hína upe Léi Ñe´ẽnguéra reheguá katu javy´avéntema. Ko tembiapo omotenonde mbarete hína irũnguéra pyapy omba´apóva hese ag̃aitepeve.

27 jasypoapýpe ñamomba´eguasu avei kuri Pumbasy (Guarania) ára, ha´éva mab´epuporã omoheñóĩ va ekué ñaneretãyguá karaí José Asunción Flores.
Tahachi ára ningo ojeguerohory aveí kuri upe 30 Jasypoapýpe, Santa Rosa de Lima árape.

Péicha jahecha mba´eichaitépa heta tembiapo porã ojejapójepi Jasypoapy jave ñane retãme. Ko jasýpe jaguereko kuri heta ára ha aravo jajepy´a monguetami hag̃uã Paraguái ra´y háicha mba´eichaitépa iporã ñande tavarandu, ñane ñe´ẽ ha ñande reko tetãyguá háicha.

Última Hora ohecharamo Ñane Ñe´ẽ Guarani ñandutirogué

2010-08-10T09:22:00.000-07:00

Che py´a henyhẽ vy´águi ikatúgui amog̃uahẽ peẽme ko marandu amoñe´ẽva hína Última Hora Digital rupive.

Ñane Ñe´ẽ Guarani Ñandutirogué ningo ohupyty peteĩ premio kuri Blogs Distinguidos apytépe upe concurso hérava "10 Mejores Blogs del Paraguay" ryepýpe. Ko tembiapo omotenonde maranduhárakuéra oĩva Última Hora pe ha ambueve ava´aty ñamboysyikuaáva: Universidad Nacional de Asunción, Universidad Americana, Sole Bassett, Casa Clari, Puntopy Interactive Agency, El Círculo; Círculo de Creativos del Paraguay, Vanguardia Creativa ha aveí IDT IT Instituto. Ha´ekuéra ohecha kuaákuri ko ñandutirogué oĩva ñande´ayvúpe iporãitereíha, ha upémaramo ombojopói jeguerohorýpe.

Ñane Ñe´ẽ Guarani, ha´e peteĩ blog oñembosako´íva ikatukuaahag̃uaĩcha opa umi oguerohorýva ko ñane ñe´ẽ ypykue omoñe´ẽ ha ojepy´amonguetami hese. Ag̃a peve, Ñane Ñe´ẽ Guarani oipe´a hogue tembiecharã ñemohenda: Haipyre, Marandu, Purahéi ha Ñane Ñe´ẽ, rehegua haipyre.

Maiteí ha añuãguasu opavave umí oñepyta´ã mabretéva hína ko ñane ñe´ẽ rayhupápe avei. Ha aguyje ko´ã tapicha ohecharamo va´ekué che rembiapo, ha´éva hína yvyra´ỹi mimí ambochovíva ñande ayvu rayhupápe.

IGuarani Ñe´ẽryru

2010-07-12T14:40:00.000-07:00

Heta tapicha, jepivénte oikotevẽ peteĩ ñe´ẽryru ikatukuaahápe oñembohasa avañe´ẽgui karaiñe´ẽme, ha karaiñe´ẽgui avañe´ẽme.

Ko´ag̃a oĩma ñe´ẽryru ñanduti roguépe oñembohupáva ha opavave ikatu oike ha ojapo iporandu: Iguarani.com.
Reike ha rejapo hag̃uã ñe´ẽ ñembohasa ikatu reñatoĩ: www.iguarani.com.

Upépe rejuhúta peteĩ haipyre renda ha rehaívo ipype upe ñe´ẽ reikuaaséva, ha´e ijeheguireíntema ombohasáta ndéve España ñe´ẽme térã guaraníme.
Ko ñe´ẽryru omba´apo hína, ko´ã ambue ñe´ẽryru ndive oĩva ñandutí guasúpe:

Ñe'ẽmyesakãha.
Diccionario Guaraní Audiológico Guaraní - Español.
Diccionario Guaraní Interactivo.
Diccionario Guaraní - Alemán - Español.

Péicha jahecha hetave ñe´ẽryrúma jaguereko ñande pópe ikatu hag̃uãicha jaikuaave jahávo hetave mba´e ñane ñe´ẽme.

199º Tetã Paraguái Arayvoty

2010-05-14T03:59:00.000-07:00

14 ha 15 jasypo javéramo ñamomba´eguasu ñane Retã Paraguái isãso hague ára.
Ñaiméma hína 200 ary rokẽme ko 2010-pe jagueroguata tetã háicha 199 arayvoty. Heta mba´e gueteri oĩ jajapova´erã tetãramo ha ñañepyrũmava´erã ko´ag̃a anítei ika´aru jepe ñande hegui. Ñande ra´ykuéra oútavahína tenondevégotyo ohecha hag̃uáicha mba´eichaitepa jajerovia ñane retãre ha henonderãre.

Jahecháma mba´eichaitépa ñane retãme hi´ã oñemombarete umi oñeikotevẽvéva ko´ág̃a ha´éva hína pe jehekombo´e, tesãi ha mba´apo. Topa umi ñorairõ´irei joyke´y paraguái apytépe ha tojepy´ara´ã ka´i rãime umi mondaha oguereko´asýva ko tetã hetaite mboriahu oiko´asyhápe. Mitãrusu ha mitãkuñanguéra, kyre´ỹme oñemoaranduvéva´erã ha umi okakuaapava´ekue oipytyvõva´erã chupekuéra kyre´ỹme, ikatukuaahag̃uãicha jahecha vokóinte tomimbi yvate ko ñane retã ha pe ipoyvi porãite.

Ñane ñe´ẽ guaraníkena toĩ ñane korasõme, ha tañañe´ẽkena ogapýpe ha opárupi. Hi´ãite va´erãningo Paraguái herakuã porã opárupi tembiapo porãita ojejapóvare ko´ápe ha anive ñane retãygua osẽ oho ambue tetãre oñembyasyukávo oñemomba´apo hag̃uã virumi rekávo hetã nome´ẽigui chupekuéra ipo.
Maitei horyvéva opavavetépe ha vy´apavẽmante ñane retãme hi´arambotýre!

Aranduka Ára

2010-04-23T08:42:00.000-07:00

Ojeporavókuri 23 jasyrundy Aranduka Ára ramo, upe árape omanohaguére mbohapy haihára arandu ha katupyry: Miguel de Cervantes, William Shakespeare ha Garcilaso de la Vega.
Pe tembijerure omog̃uahẽkuri UNESCO-pe Tetãita Haimyasãihára Joaju (Unión Internacional de Editores), oipotágui tetãrekokuéra oñemyasãive ha avei oñeñangareko hag̃ua haihára rembiapo remimba’ére.

Organización de las Naciones Unidas para la Educación, la Ciencia y la Cultura (UNESCO) omboajékuri Aranduka Ára 1995-pe ha ojegueromandu’a ñepyrũ 23 jasyrundy 1996 guive heta tetãme, ko yvy ape ári. Ñane retãme ojegueromandu´a avei péva pe jasýpe Aranduka Ára.

Aranduka ha ñemoñe’ẽ ñemoherakuã heñóĩ ypýkuri Cataluña-pe, España pegua yvyvore. Upépe, 23 jasyrundy jave ojegueromandu’a San Jorge Marangatu ára, ha upe árape jeko kuimba’ekuéra ome’ẽmi peteĩ rosa poty, jopóiramo, imborayhujárape; ha 1925 guive, umi kuña ombohovái kuimba’ekuérape ome’ẽvo chupekuéra, jopóiramo, peteĩ aranduka.

Ko Marandu oñeguenohẽ: Google Guaraní Ñe´ẽ Aty-gui.

Tekove Yvyporakuéra Maymáva Derecho Kuaaukaha

2010-03-18T04:23:00.000-07:00

Upe Tekove Yvyporakuéra Maymáva Derecho Kuaaukaha oñehenóiva ambue ñe´ẽme "Declaración Universal de los Derechos Humanos", ningo ikatúma ñamoñe´ẽ guaraníme avei, oĩrupi peteĩ ñanduti rogue Comisión de Derechos Humanos de la Organización de las Naciones Unidas mba´éva ryepýpe.

Ñepyrũrã ñamoñe´ẽ kóicha: "Mayma yvypóra ou ko yvy ári iñapytĩ´ỹre ha peteĩcha dignidad ha derecho jeguerekópe; ha ikatu rupi oikuaa añetéva ha añete'ỹva, iporãva ha ivaíva, tekotevê pehenguéicha oiko oñondivekuéra". Ahechánte pe haipyre oguereko heta ñe´ẽ ojahai vaipáva ha katu ñamoñe´ẽramo mbeguekatúpe hesakã ohóvo mba´épa he´ise. Remboguejyséramo PDF eñatõi Ko´ápe. Ha katu rejuhu kuaa pe marandu reikéramo Declaración Universal de los Derechos Humanos en Idioma Guarani.

Jahechaháicha, taha´e ha´éva ñe´ẽme, ha taha´e ha´éva tetãme ñande derecho peteĩchante opavavepe g̃uarã, ha ñanembovy´a avei he´ívo upe Apyra 2 pe: "Mayma yvypóra oguereko derecho ha libertad kuéra ko Declaraciónpe oĩva, oñemaña'ỹre mba'eichaguápa iráza, ipire color; kuñápa térãpa kuimba'e, iñe'ẽ, ireligión, iñopinión política, hetã, ha'épa mba´ererekoha, oĩpa yvate térãpa nahániri sociedad ryepype, hamba'e. Mba'evéichagua jeporavo avei ndoikói va'erã oñemañanguévo hetã situación rehe, legalmentepa mba'éicha oĩ, ha'épa isãsopyre, oguatáva ojeheguiete, térãpa oĩ ambue tetã ndive térã ipoguýpe".

Ñamoñe´ẽmína ko marandu porãite!

2010-01-05T04:38:00.000-08:00

Tembikuaajára pyahu Guarani Ñe´ ẽ te ha rekópe
Pe arpokõi, 26 jasypakõi, ary 2009-pe oñeme´ẽ kuri kuatia atã Ateneo de Lengua y Cultura Guarani, róga guasúpe, táva Fernando de la Mora-pe mokõipa poteĩ tapicha omohu´ã va´ekue tembikuaajára mbo´esyry rehegua tembiapópe.

Maymavéva omog̃ uahẽ ha omyesakã tembiaporã pavẽ, ojapóva´ekue. Omyakã pe tembiapo jehepyme´ẽ umi tapicha arandu ohupytyva´ekue ijypyrãme tembikuaajára pyahu Guarani Ñe´ẽte ha Reko rehegua Kuatia Atã. Umi tapicha ha´e David Galeano Olivera ha Paublino Carlos Antonio Ferreira Quiñónez.

Nuevos Doctores en Lengua y Cultura Guarani

El sábado 26 de diciembre de 2009, se desarrolló la solemne ceremonia de graduación de los veintiséis nuevos doctores en Lengua y Cultura Guaraní. El evento tuvo lugar en la sede central del Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní, ubicada en la ciudad de Fernando de la Mora. Los títulos fueron entregados a los alumnos quienes culminaron el curso, realizaron, presentaron y defendieron un trabajo de investigación, ante una mesa examinadora encabezada por los primeros doctores egresados; David Galeano Olivera y Paublino Carlos Antonio Ferreira Quiñónez.Ko´ ã Tembikuaajára Guarani Ñe´ẽte ha Rekópe terarysýi ñamoñe´ẽkuaá ko´ag̃ a:
Alberta Margarita Leiva Villaverde, Angel Martínez Gaona, Alicia Rojas de Rodríguez, Angelina Marín de González, Apolonia Espínola de Coronel, Castorina González de Vecca, Catalino Gilberto Recalde, Eda Lucía Garcete de Rodríguez, Egidia Matilde Galeano de Aguiar, Felina Esteche Ortíz, Isaac Esteban Armoa Romero, Juan Félix González, Lorenza Morel de Marecos, María Antonia Rojas Aranda, María Saturnina Ramona Alfonzo de Retamozo, María Teresa Meza Orué, Miguel Domínguez Arbe, Mirian Raquel Ayala Florentín, Pablo Velázquez Duarte, Pedro Ernesto Escurra Franco, Rubén Ovelar Olmedo, Serafina Haidée Villalba Gómez, Terecio Silva Barrios, Teresa Beatriz Cardozo Cháves, Virgilio Silvero Arévalo ha Zulma Beatriz Trinidad Zarza.

Ko mba´e tuichaitereíva ojejapóva Guarani rayhupápe ha´e Instituto de Educación Superior Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní rupive, ỹrõ ndojehupytýi va´erãmo´ã.

Oipytyvõ ko marandu jehípe mbo´ehára Margarita Leiva Villaverde.
Aguyjevete chupe!

Ñande Léi Guasu

2009-12-23T10:07:00.000-08:00

Tetã Paraguái, héra teépe oñembyatýva rupive Tetã
Atyguasupavẽ Moĩmbahárape, imandu´ávo Tupãre,
ohechakuaávo teko marangatu, omoañetepotávo
tekosã´ỹ, joja ha tekokatu omoañetévo tekuái
tetãygua remoĩmbýva, tembijokuái rupiguáva,
omongu´éva tetãygua voi ha ijahápe maymáva,
omomba´e jeyjeývo ipu´akapavẽ ha ijeiko ha´e ae,
ojehe´ávo mayma tetãre, omoañete ha omboaje
ko Leiguasu.

Paraguay, jasypoteĩ, 20, 1992-me.

Péicha oñemoñepyrũ ñande Léi Guasu Ñane Ñe´ẽme,
ko´ag̃a romopepirũ ikatu kuahag̃uaicha peikemi: Decidamos roguépe ha pemboguejy oiméramo ne´irã gueteri pegurerko hína ko mba´e ne porãva ombohasáv´ekue hikuái guaraníme.
Eñatoĩ ko´ápe reike hag̃gua: Decidamos, Ñande Léi Guasu.

Tetãygua Sapukái

2009-10-29T08:06:00.000-07:00

Pyhare, ku ijapyra'ỹva
aretéma ningo oiko
ñane retãmíme oñuã
ha pytũmbýpe oguereko.

Márõpa nipoku osẽta
kuarahy amo ñupahápe
ñande jopévo hatápe
ñane mombaymi hag̃ua.

Purahéi pyahu ndojejokovéi
yvytu jurúpe ipotypaite
opárupi oike ñane mbohory,
ñane moag̃ui ja'évo ojupe:
Peteĩ ñe'ẽme jaikopa hag̃ua.

Tavy, tyre'ỹ, mboriahu,
ñembyahýi pepoguýpe
aretéma jaiko,
akói oñoirũ ndive
ñorairõ reípe ñande ruguypa.

Ha'evémante jake
ha maymáva Paraguái,
japaymi ha ñapu'ã
ha upéi jasapukái.

Iñapysẽ ko'ẽti
pytã, morotĩ, hovy
ñande poyvi joguaha.
Osẽma pe kuarahy,
hesakãmba porãitéma
ñande rape pyahurã.

Pehendúke tetãygua:
ñapu'ã jasapukái,
ha opahápema pytũ,
Viva el nuevo Paraguái!

Letra: Víctor Montórfano.
Música: Félix Pérez Cardozo.

Ñahendumi marandu guaraníme

2009-10-01T07:40:00.000-07:00

Radio Fe y Alegría ningo aretéguivéma omotenonde umi imaranduhára kuérape ikatukuaa hag̃uaicha oñe´ẽ ha omombe´u marandukuéra ñane ñe´ẽ guaranñíme.
Pyhareve guive, ára pukukue aja ha pyharekue oĩ heta programa osẽva yvytu pepóre guaranietépe; ikatukuaa hag̃uaicha opavave tapichakuéra ohendu ha hesakã porã chupe marandu oñeme´ẽva avañe´ẽme.

Maranduhára katupyry pyry ogueraha tenonde hína upe tembiapo. Avei pukoe renduhára kuéra ikatu ohenói ha oñemongeta hendivekuéra umi programa osẽ jave. Ã programa ikatu avei ohendu tapicha paraguaigua oikóva ambue tenda rehe, taha´e España, Estados Unidos, Argentina, Brasil ha Európa rehe, pe internet rupive. Ikatukuaahag̃ua rehendu ko pukoe, reñatõikuaa: Radio Fe y Alegría, ha oĩetéma.

Aguyje mante karai Carlos Goncalvez pe, ha´e ha´e hína maranduhára 1300 AM pegua cherenói haguére peteĩ ñemongea mbykymirã ojejapóva´ekue 3 jasypo ohasáva´ekuépe. Ikatu rehendu ha remoñe´ẽ upe marandu ko´ápe: Joven impulsa sitio web en idioma guaraní. Añuã ha aguyje mante.
Néi, apevente ahaita ko´ag̃a, tenondevégotyo jaguerekovéta marandu ñane ñe´ẽme.

José Asunción Flores ha Pumbasy ñegueromandu´a

2009-08-28T09:27:00.001-07:00

27 jasypoapy ningo ñamomba´e Pumbasy ára, oñemomorãvo ijapohare karai José Asunción Flores arareñói. Ha’éniko heñóiva´ekue Paraguaýpe, tenda hérava Punta Karapãme oĩva Chacarita mboipýri, 27 jasypoapy 1904 jave ramo. Isy herava’ekue Ña María Magdalena Flores, aojoheihára; ha itúvakatu héra Juan Volta, mbaraka mbopuhára.

Yma imitãme, Flores omba’apo heta mba’épe, péicha ohepyme’ẽ jepe’a ha avei omopotĩ sapatu. Ombotývo 11 ary, omondákuri peteĩ mbujape, tupão San Roque ypyetépete. Oñemonambi ha oho ka´irãime, ha upéi oñemondo chupe Banda de Música, tahachi mba’évape.
Upe guive ndopoivéikuri purahéigui. 1922-pe ohaiva’ekue hembiapo ypy, peteî purahéi hérava Manuel Gondra. Uperiréma, Manuel Ortíz Guerrero ndive, omoheñói Pumbasy.

Ko´ag̃a g̃uarã, ohasáma 105 ary José Asunción Flores heñói hague ha ojegueromandu´a chupe upe Guarania apohare ñepyrũhára. Ha´e rupive, ñane retã oguereko peteĩ purahéi ha mba´epurory imba´eteetéva ha´éva pe Guarania. Hembiapo kuéra apytépe jajuhu India, Nde Rendápe Aju, Panambíi Vera, Paraguaýpe, Buenos Aires, Salud, Kerasy, Nde Ratypykua, Obrerito, Gallito Cantor, Purahéi Paha, Mburikao, Ñasãindýpe, Ñane Aramboha, Cholíi, Musiqueada Che Ámape, Ka´aty, Arribeño Resay. Ojapo avei umi sinfonías: Pyhare pyte, Ñanderuvusu ha María de la Paz, Ñemitỹ, ha ambueve...

Javy´aite ñane retãygua katupyry ojapo haguére ñandéve ha ñande rehe ko mba´e imporãiteva.

Ñe´ẽ Guarani Ára

2009-08-28T08:57:00.000-07:00

25 Jasypoapy jave ningo jagueromandu´a ñane ñe´ẽ Guarani marangatuete ára.

Che py´a henyhẽ vy´a ha torýgui; che ha peẽ avei, ikatukuaa haguére ñañe´ẽ ha ñambotuicha ko ñane ñe´ẽ porãite. Ñanduti Guasu rupive katu ikatu jahai hetaite mba´e ñaipytyvõvo jahávo ikatukuaahag̃uaicha Guarani ojekuaa opárupi, opaite hendárupi ha opa tetãme.

Amomaitei avei opavavetépe, oñe´ẽva, ohaíva, opurahéiva, ombo´éva ha opa umi ohayhúva añetehápe Guarani Ñe´ẽ. Upeicha avei, hi´ãite opavave oñondive kuéra ñamombareteve jahávo ñane ñe´ẽ, ha´égui kóva peteĩ mba´e ñane mba´e teetéva ha ñanemomba´eguasúva Paraguái ra´y ha rajykuéra háicha.
Añua ha maitei horyvéva opavavetépe!
Vy´apavẽ Guarani Ára rehe!

Ñemongeta Guasu Mokõiha Polítika Ñe’ẽnguéra Rehegua

2009-08-21T05:11:00.000-07:00

Heta tapicha ojepy´apýva Guarani Ñe´ẽ rehe oñembyatýkuri kokuehe 17 jasypoapy ohasáva´ekuépe upe Ñemongeta Guasu Mokõiha Polítika Ñe’ẽnguéra Rehegua rã, oñemohu´ã va´ekue pe sala bicameral Congreso Nacionalpe.
Upéramo, opáichagua tapicha arandu oúva´ekue ambue tetãgui jepeve, oñemoñe´ẽ heta kuri umi tembiaporã ñe’ẽnguéra rekoresãirã ñane retãme rehe.

Ko Ñemongeta Guasu Mokõiha ohupyty upe ñemongeta sociedad civil ha Estado ndive ikatu hag̃uáicha oñemohenda ñe’ẽnguéra rehegua tembiaporã ko’ág̃a ha amo gotyove g̃uarã.
Ko’ág̃a g̃uarã oñembohape hag̃ua opavave tetãygua ha mburuvichakuéra ndive guarani ñe’ẽ jeporu opaite mba’erã ha opa hendápe, pe Mokõisa Ary ñane Retã Isãso Hague Jegueromandu’a kuápe; ha amo gotyove g̃uarã katu oñemboguata hag̃ua polítika ñe’ẽ rehegua are g̃uarãicha, jahechápa guarani ñe’ẽ ojeporu Estado rembiapópe, ayvu ha jehaípe, he’iháicha ñane retã Léi Guasu, ha péicha ñamboguata hag̃uã peteĩ Estado ha tetã iñe’ẽkõi añetéva, ha avei ñaipytyvõ opaite tetã ñe’ẽ ndaha’éiva castellano ha guarani oñakãrapu’ã ha hekoresãivo.Mitãrusu ha mitãkuñanguéra heta arandu róga pegua oko´i kuri avei péva pe aty guasuete rã, ojapysakávo umi mba´e oñeñe´ẽva´ekue rehe hina.

Universidad Nacional de Asunción, Fundación Yvy Marãe’ỹ, Comisión Nacional de Bilingüismo, Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní, Fe y Alegría, Sindicato Nacional de Educadores Jekupytyrã, ha ambue aty oipytyvõkuri ojajapo hag̃ua pe ñemongeta guasu ha oykeko Comisión de Conmemoración del Bicentenario de la Independencia Nacional 1811-2011, Secretaría Nacional de Cultura, Secretaría de la Función Pública ha ambueve entidad Estado-pegua. Ministro de Educación Luís Riart ndohói pe atyhápe, ministro de Relaciones Exteriores; Hector Lacognata ma katu.

Emoñe´ẽmie Congreso Nacional Roguepe.

Pepirũ opavavetépe g̃uarã! Jahapaitéke!

2009-08-14T07:53:00.000-07:00

Opaite aty omba’apóva guarani ñe’ẽ imbarete ha hekoresãi hag̃ua rérape, oñemopepirũ hína peteĩ aty guasurã ojejapótava hína tavaguasu Paraguýpe. Upéva ha´e hína pe "Ñemongeta Guasu Mokõiha Polítika Ñe’ẽnguéra Rehegua", oikótava ág̃a arakõi 17 jasypoapy Congreso Nacional Sala Bicameral-pe. Ha nde avei ikatu reime upépe!

"Guarani ñe’ẽ ningo ymaite guive oñemboykéva Estado guive, ha katu ko’ág̃a rupi tuicha ojetyvyro, oñakãrapu’ã ha okakuaa, ndaha’éi ñane retãme año, avei tetãnguéra Paraguái jereregua ha yvy tuichakue javeve; ko’ã mba’e ojehechakuaa ramoite oikórema chugui MERCOSUR Ñe’ẽ Tee ha avei hembiapo ñe’ẽ", he´i pe marandu omoguahẽva´ekue Fundación Ayvu Marãe´ỹ ñanduti rupive.

Ko’ag̃aitéramo ningo heta mba’e rehe oñeñemongeta ha heta mba’e oguata oikóvo opa rupi, hatã oguata tetãnguéra ha tetãyguakuéra joaju ha avei derécho ñe’ẽnguéra rehegua; umíva kuápe oñembosako’i hína pe Ñemongeta Guasu Mokõiha Polítika Ñe’ẽnguéra Rehegua, oikótava ág̃a arakõi 17 jasypoapy Congreso Nacional Sala Bicameral-pe. Upe jejotopa guasu ou ambue ojejapova’ekue 2008-pe rapykuéri, oikova’ekue avei táva Paraguaýpe, oñemboheko haguépe heta tembiaporã ñe’ẽnguéra rekoresãirã ñane retãme.

Ko Ñemongeta Guasu Mokõihápe oñembohapese jejuhu ha ñemongeta sociedad civil ha Estado ndive ikatu hag̃uáicha oñemohenda ñe’ẽnguéra rehegua tembiaporã ko’ág̃a ha amo gotyove g̃uarã. Ko’ág̃a g̃uarã oñembohape hag̃ua opavave tetãygua ha mburuvichakuéra ndive guarani ñe’ẽ jeporu opaite mba’erã ha opa hendápe, pe Mokõisa Ary ñane Retã Isãso Hague Jegueromandu’a kuápe; amo gotyove g̃uarã katu oñemboguata hag̃ua polítika ñe’ẽ rehegua are g̃uarãicha, jahechápa guarani ñe’ẽ ojeporu Estado rembiapópe, ayvu ha jehaípe, he’iháicha ñane retã Léi Guasu, ha péicha ñamboguata hag̃uã peteĩ Estado ha tetã iñe’ẽkõi añetéva, ha avei ñaipytyvõ opaite tetã ñe’ẽ ndaha’éiva castellano ha guarani oñakãrapu’ã ha hekoresãivo.

Ko Ñemongeta Guasu ombosako’i ha omboguatáva apytépe oĩ Universidad Nacional de Asunción, Fundación Yvy Marãe’ỹ, Comisión Nacional de Bilingüismo, Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní, Fe y Alegría, Sindicato Nacional de Educadores Jekupytyrã. Oipytyvõ ha oykeko Comisión de Conmemoración del Bicentenario de la Independencia Nacional, Secretaría Nacional de Cultura, Secretaría de la Función Pública ha ambueve entidad Estado-pegua.

Hetave marandu oñeikotevẽramo oñehenoikuaa:
Patricia Duarte: (0982) 639551.
Susy Delgado: (0981) 438567.
María Eva Mansfeld de Agüero: (0971) 932733.
Mb. Miguel Verón: (021) 580-548.
María Antonia: (021) 520-276.

Roha´arõta ag̃a arakõi 17 jasypoapy Congreso Nacional Sala Bicameral-pe, 07:30 aravo rã pyharevete! Jajotopáta!

Jajepy´amonguetami hag̃ua

2009-07-28T12:10:00.000-07:00

Po'a ha ita ndajahekái, ñañepysangánte hese kuéra.
Remuñárõ rehupytýne.
Juru he'ẽ ha ñe'ẽngatúgui rejere va'erã mombyry.
Retĩ va'erã remonda hag̃ua, ndaha'éi remba'apo haĝua.
Isýpe ohayhu'ỹvako ndovaléi menarã.
Kuñámengo nereñeme'ẽterei va'erãi, reipotárõ nderayhu are.
Nderova'atã va'erã kuña nde rayhu hag̃ua.
Omendasévare rejepy'apy'ỹ va'erã, mokõive ndaha'éi ndepohéi g̃uarã.
Guyra jepe ojapo raẽ haityrã, ha upéi ombo'a.
Jagua oñarõ jepérõ, ndoporosu'uvéima.
Jaguarete ra'y ipara jeýmante va'erã.
Káva ijeíraramo, ipochy katuete.
Jaguáko ñande py'a kuaa.
Kurénte oñehe'ỹi he'ỹi ha oñenóma.
Mberu hovýnte ombo'a oimehápe rei.
Jagua nderegueru va'erãi nde rógape, ndererekóirõ hembi'urã.
Pira guasu ho'u katuete pira'ípe.
Oka'úva ndaikasopái máramo.
Ja'useve reheve japoi va'erã tembi'u, hevégui jepe.
Tembi'u porã jepe ñanembyaju ja'uetereíramo.
Ani reipota nemba'e'ỹva, pe nemba'évanteko nembovy'aharã.
Ani remombe'u mba'eve rehecha porã'ỹre.
Ani ere mba'eve tapicháre reikuaa porã'ỹrõ.
Kuénta ha jare nerembo'are va'erãi.
Heko porãvako ojehayhu opárupi.
Hetárõ machu kuéra, mbaipy jepe nahatãi.
Hogayguáre oñe'ẽ vaíva, ha'énte oñemoherakuã vai.
Hóga mombyrýva oĝuahẽ voive katuete atyhápe.
Jahahápente peteĩcha ñande rekove.
Ñaikotevẽva rendápeko jaháva.
Ñande rekove niko ndajajoguái.
Ñande rógapemante japytu'upa.
Ñaha'arõvako ndouséi.
Ñane mba'évako na meméi voi jahayhu.
Ñandémante jaikuaa moõpa ñandejopy ñande sapatu.
Ñekuãko nosẽ porãvai.
Pirapiréko ñandereko vai, jarekórõ jarekógui, ha jaipotárõ jaipotágui.
Rejapo rirénteko remombe'u va'erã.
Reme'ẽvako reme'ẽma.
Tata'ỹre nopu'ãi tatatĩ.
Reiko va'erã remanótarõ g̃uarãicha, ha remba'apo va'erã remano'ỹtarõ g̃uarãicha.
Jaipotáva, ñande jurúpe jajerure.
Mboka ndoikuaái ijára.
Mbarakaja ha mboriahu róga ndokáivai jevy mokõiha.
Mendáko ndajajapói ñaneaño.
Ñe'ẽ ñemi ha japepo'i tatápe ndoguerúi mba'e porã.
Oitypei vaíva naiména porã mo'ãi.
Výro ha yvyra karẽ ndopái araka´eve, hetave uvei.
Ani rerovase nde ajaka ava ambue akã ári.
Kuña ha kure membymi rembovare'árõ, ndoikuaái ijára.
Emoñe´ẽmie hag̃ua eñatõi Guarani Renda.

Ñemby Ñemuha XXXVII Aty 2009 Paraguaýpe

2009-07-27T09:14:00.000-07:00

Añemyrõ hína Ñemby Ñemuha XXXVII Aty ojejapo va´ekue Paraguýpe pe arapokõindy ohasáva´ekuépe.
Hetami ajesareko oĩpa ñe´ẽmbykymínte jepe guaraníme ha ndajuhúi mba´eve. Upe aty rehegua marandu techaukaha osaingóva tendota kuéra kupépe rehe ndaipóri mba´eveichavérõ mba´eve guaraníme, oje´e haguéicha ñepyrũrã.

Heta tyvyta oiméne omomýi aveira´e avavete noñe´ẽi haguére guaraníme upe aty aja, ndojehechái Guaraní ha´emaha ohovo Ñemby Ñemuha Ñe´ẽ Tee.
Oikóramo guare Tavayguá Americana Kuatiahaipyré Aty arymbytepeguá tavaguasu Paraguaýpe.(Reunión de Medio Año de la Sociedad Interamericana de Prensa en Asunción), oñemoĩ kuri guaranietépe heta techaukaha pe Hotel del Yacht y Golf Club Paraguayope. Ehechami ko marandúpe. Maitei guive pe Back Podium peve oñemotenondékuri ñane ñe´ẽ. Upéicha avei che ahechase hína kuri ko Ñemby Ñemuha atyhápe, ha katu ndaipóri
.
Hi´ãningo ambue atyrã oñemoíma mbykymínte jepe guaraníme haipyre maiteirãnte ramo.
Amombe´úma peẽme che remiandu ha pomopepirũ ikatukuaa hag̃uaicha ñañembyaty ag̃a
17 jasypoapy Sala Bicameral del Congreso Nacional pe, “Segundo Foro sobre Política Lingüística” rã, upépe oñehakã´i´ota hína mba´eichaitépa ñane ñe´ẽ oñemohenda añetehápeta hína Mercosur ryepýpe.

Mokõisa Ro’yho Tetã Paraguái Isãso hague Jegueromandu’a

2009-06-25T06:57:00.000-07:00

Ararundy, 24 jasypoteĩ ohasava´ekuépe ningo, Comisión Nacional de Conmemoración del Bicentenario de la Independencia de la República del Paraguay (1811- 2011) ha Fundación Yvy Marãe’ỹ omoañetékuri peteĩ ñe’ẽñeme’ẽ ñopytyvõrã ikatu hag̃uáicha oñemombareteve guarani Mokõisa Ro’yho Tetã Paraguái Isãso hague Jegueromandu’a kuápe.

Ko ñe’ẽñeme’ẽ rupi, Comisión Bicentenario ha Fundación Yvy Marãe’ỹ ombojoajúta hína ipu’aka ha hembiapo omombarete potavo guarani jeporu opa mba’erã Estado ha tetã tuichakue javeve, 200 ary gueromandu’a kuápe. Opa ko’ã mba’e ojehupyty hag̃ua ko´ag̃a oguapýta hikuái omohenda hag̃ua tembiapo oñemboguata kuaáva upevarã.Omboteraguapýkuri pe kuatia ñe´ẽme´ẽ ñopytyvõrã karai Mg. Miguel Ángel Verón, Fundación Yvy Marãe´ỹ rérape, ha kuñakarai Margarita Morselli, Comisión del Bicentenario motenondehára.

Imbareteve hag̃uã pe ñe´ẽme´ẽ, omboteraguapy avei pe kuatia umi guarani rehehápe ojepytasóva Ateneo de Lengua y Cultura Guarani, Paraguái ha Argentinape oĩva; Instituto Superior de Lenguas; Instituto de Lingüística Guaraní del Paraguay ha Comisión de Bilingüismo pegua.

Órden Nacional al Mérito Félix de Guaraniape g̃uarã

2009-06-11T04:33:00.000-07:00

Karai Félix de Guarania ningo ha´e avambyja Paraguaigua, haihára ha guarani ñe´ẽ rayhuhára ojekuaavéva ñane retãme ha ambue tetãme avei, upévare pe 10 jasypoteĩ 2009pe oñeme´ẽ chupe jopói Órden Nacional al Mérito (Ñemomba´e ijyvatevéva ñane retãme), Ministerio de Relaciones Exteriores ome´ẽva.

Heñoĩ'akue Paraguarípe, áry 1924-pe. Heratee ha'e hína Félix Giménez Gómez. Guarani ñe'ẽ Mbo'ehára ha ñe'ẽpapára ohaíva mokõive ñane ñe'ẽme.
Omoheñoiva'ekue heta Guarani rayhuhára aty, umíva apytépe Instituto de Lingüística Guarani del Paraguay, ha´e avei hína mbo'ehára katupyry Reinaldo Julián Decoud Larrosa ndive. Avei omoheñói Centro Paraguayo de Investigaciones Lingüísticas, ojekuaavéva Cepail-ramo. Oikundaha ñane retã tuichakue javeve ha avei oikojepe heta ary ambue tetã Europa-pegua rehe, he´i hekove rehegua marandu oñembohupáva Ateneo de Lengua y Cultura Guarani rogue pe.

Hembiapokuéra apytépe jajuhu: “Pétalos” (1942), “Poemas de Noche y Alba” (1954), "Penas Brujulares" (1963), “¡Despierten las palabras!” (1986), “Tojevy Kuarahy” (1990), “A Tiempos de Nostalgia” (1942, 1992), “Ortografía Razonada de la Lengua Guaraní”, Enciclopedia “Nuevo Arte y Tesoro de la Lengua Guaraní”, ñe´ẽryru “Ñande ayvu tenonde porãngue’i” ha ambue: “Katygara”, avei ombohasa guaraníme “Don Quijote”.

Emoñe´ẽ mie:
Kuatiahaipyre ABC Color.
La Nación.
Ministerio de Relaciones Exteriores de Paraguay.
La Ventana: Portal Informativo de la Casa de las Américas.
Última Hora.

Jaikovénepa jahecha hag̃ua?

2009-06-01T16:05:00.000-07:00

Chéningo amboaje ha amomba´eguasu umi ysyry porã, ñu ha ka´aguy.
Ko´ag̃a ramo g̃uarã, py´apýpe ahecha mba´éichapa tetãygua ha pytagua avei oity kyre´ỹme yvyraty ojuhúva ha ohepyme´ẽ viru sa´imíre taha´e ha´eháicha.

Opavavéningo he´íta ko´ã mba´e naiporãiha, ha katu tetã myakãhárakuéra ndojapói mba´eve, ha péichante jaháramo hese mbykyma ñande raperã ko yvy ape ári. Mymba ha yvyráningo opa ohóvo ha ipukuetéramo ndohasamo ãveima heta ary opaite hag̃ua. Ha upéi?, Mba´épiko ojapóta hína umi ñande ñemoñare oútava hína?, Oguerekóta piko hikuái y potĩ hoy´u hag̃ua, yvytu piro´ysã terã tembi´u porã? Péichante jahárõ ahecha´i che upéva.

Yty ningo ára ha ára hetave opárupi, tatatĩmante ojepyso umi tavaguasu ári ha pe y mboy´upyrã katu sa´ive oĩ. Ohasa heta ára ndokyvéi térã okyeterei ha oñuamba óga, kóga ty, táva ha tapicha omanombájepi upévagui. Avei hyku umi y´atã oĩva yvatégotyo ha yvýgotyo yvy apu´a kyvõ guive yvapo peve.

Añeporandújepi: jaikovénepa umi popa arýntejepe jahecha hag̃ua mba´épa oiko ko ñande yvy porãite Ñandejáraite voi oipyaha va´ekue?

Ñambyasyete jepe, ha katu ijetu´úta hína upéva. Ñande katu jajepokua rangue ha jajesareko ate´ỹeta ndive avei, tekotevẽ peteĩ teĩnte jepe ñañotỹ yvyra ha ñañangareko ñande rekoháre, tapichakuéra oúva rekove oikotevẽta hina umíva mba´é rehe.

Japytamína ha jajepy´amonguetami ko´ã maba´ére jepi ikatumi vove.
Che maitei.

Ñe'ẽmyesakãha

2009-05-26T07:08:00.000-07:00

Ko Ñe'ẽmyesakãha heñói mbo'ehakotýpe, mbo'eharakuéra apytépe, ipy'a angekóiva arandu rekávo, oñeha'ãva okakuaave hag̃ua tekombo'e porã rapére.
Ko kuatia jehaipyre ohechaukase ikatuha ojeguerojera arandu ryru oikóva ñemihápe kuña ha kuimba'e Paraguái apytu'ũme ha hekoháre.
Ñe'ẽmyesakãha osê kuri peteĩ tembiaporãgui, Guarani Ñe'ẽ mbo'epy'aty oñehesa'ỹijokuévo. Mbo'eharakuéra omyakãraku temimbo'ekuérape, ko'ãva katu ombopy'aguasu mbo'eharakuérape, ohechaukávo hikuái ikatuha osẽ kuatiahaipyre oipytyvõkuaáva mitã ha kakuaápe, ojepovyvy ha ojetypekaséva guarani arandu rypy'ũre.

Ko tembiapópe rejuhúta heta ñe'ẽ guarani ombohérava opaite mba'e jahecháva, ñañandúva ha oikóva ñande jerére.
Jaikuaaháicha, noĩmbái hína ko'ápe opaite ñe'ẽ guarani oporombohérava. Amo gotyove g̃uarã upéva. Ag̃a katu ojeporavo umi ikatúva guive oñemyesakã ko'ag̃a ha oñemba'apo hese kyre'ỹ ha jepytasópe.

Umi ñe'ẽ he'iséva oñemohenda hesakã porãve hag̃uaĩcha ha oĩramo ñe'ẽ he'iséva heta mba'e, oñemoĩ jepapapy 2, 3 ojehechauka hag̃ua peteĩteĩ. Jahechápa nahesakãvéi umi ñe'ẽ he'iséva, ojeipyaha ñe'ẽjoaju ojekuaa hag̃ua mba'éichapa ikatu ojepuru pe ñe'ẽ oñemyesakãva.
Ha péicha, hi'ãgui oñehesa'ỹijo guarani ñe'ẽ ko ñe'ẽtépe voi ha oñemondoho isã oñapytĩ su'úva ichupe castellano rehe, osẽ ko tembipo jehaipyre, ikatu hag̃uicha ñañapymi kyhyje'ỹre ko ñe'ẽ arandúpe.

Reikuaa sevéramo terã rejoguaséramo "Ñe'ẽmyesakãha", ikatu ndete voi rehai Instituto Superior de Educación "Dr. Raúl Peña" pe, oĩva guataha Eusebio Ayala Km 4,5 (Barrio Hipódromo), Paraguay, Pumbyry 503 012/14, Kuatiahaipyre ñembohupa 466, térã e-mail: ise-mec@sce.cnc.una, pe.

Che symi porã

2009-05-13T04:27:00.000-07:00

Ko purahéi oho che sy marangatúpe g̃uarã ha mayma sy ohayhúva ha oñangarekóva imembykuéra rehe. Paraguáipe ningo, oñebotuicha Sy Ára ramo 15, jasypo ha katu che aimeve umi he´íva ñande sy jaguerohory ha jaguerochichĩ va´erãha ára ha pyharépe opa ára. Natekotevẽi peteĩ ára añónte ary pukukue aja. Ko purahei ahendúvo chemopirĩmbába jepi ha chemomandu´a pe purahéi hérava "Che Mbo´eharépe", mba´eporãhaipyre paraguaigua Teodoro S. Mongelós ete voi ohaíva´ekue.

Che Symi Porã

Rohechaga'u che symi porã
ha ku mombyry chehegui reime,
reikuaa nga'u py'a tarova
nachemonguevéi ymaite guive.
Ñemokunu'ũ hyakupa voíva
roheja guive chemotyre'ỹ,
hi'ã chepepo, aveve aha,
nde ypýpe aguejy, roñandu che sy.

Arekóva iñongatuhápe
amo che anga ruguápe
che sy ne mborayhumi,
avave noĝuahẽi hendápe
ha amo kuarahy ratáicha
ohesape ha omimbi.

Aromandu'a ne marangatu
mombyry guive che symi porã,
mbombe'upyrãmanteko ajuhu,
nde rekovekue che ysyry sakã.
Kuña Paraguái nde rekopete
nde ndereikuaái jahéi, kane'õ,
nde sýgui reru Residenta-kue
ha che ne memby péina amono'õ.

Arekóva iñongatuhápe
amo che anga ruguápe
che sy ne mborayhumi,
avave noĝuahẽi hendápe
ha amo kuarahy ratáicha
ohesape ha omimbi.

Oipyaha: Mauricio Cardozo Ocampo

Avañe´ẽ ha´éma Ñemby Ñemuha Ñe´ẽ Tee

2009-04-29T08:44:00.000-07:00

Karai Héctor Lacognata ningo ha´ékuri Paraguái Retã parlamentario Parlasur renondépe ha upe aja oñepia´ã hatãkuri osẽ hag̃ua upe kuatia omoĩva ñande avañe´ẽ, umi Mercosur ñe´ẽ ijyvatevéva apytépe. Kóva ojehupytýkuri, 28 jasyrundy ary 2009-pe Paraguaýpe.

Ko´ag̃a, karai Lacognata ha´éma hína ministro de Relaciones Exteriores, tendotaite voi omboteraguapy upe kuatia omboajéva chupe upépe.
Mercosur ningo haé hína pe Ñemby Ñemuha Guasu ombyatýva Argentina, Brasil, Paraguay, Uruguay ha Venezuela-pe.

Ko mba´é tuichaitéva ha iporãitéva ñane ñe´ẽ rehe ojejapóva´ekue oha´arõ va´erã gueteri arapokõi oúvape ikatukuaahag̃uaicha upe Mercosur Aty Guasu Ary 2009 pegua ojejapótava hína tavaguasu Paraguay-pe, omboteraguapy upe proyecto de reconocimiento Parlasur omotenondéva hína.

Ñaha´arõta oiko upéva ha upéi ae ningo javy´avétantema hína.
Maiteimi peẽme!

Guarani: Ñemby Ñemuha Ñe´ẽ Teete

2009-04-27T10:21:00.000-07:00

Areguivémaningo oĩ tapicha ojepytaso mbaretéva ikatukuaa hag̃uaicha pe guaranígui oiko Ñemby Ñemuha (Mercosur) Ñe´ẽ Teete. Upévare ko arakõi, 27 jasyrundy 2009, oñembyatýkuri táva Paraguay-pe upe Congreso Internacional hérava "Guarani: Idioma Oficial del Mercosur". Ko aty oikókuri pe auditorio “Ruy Díaz de Guzmán”, Manzana de la Rivera pe oĩva ha ojepyso 13:00 aravo guive, 19:00 aravo peve.

Mg. Félix de Guarania, Lic. Ramón Silva, Dra. María Eva Mansfeld, Dr. Héctor Lacognata, Sr. Rubén Huelmo (Uruguái), Prof. Jorge Gómez, Mb. Antonio Cabrera (Vrasil), Mg. David Olivera, ha´eva hína pe Ateneo de Lengua y Cultura Guarani myakãhára, ha ambue tavaygua iñarandúva guaraníme oñemoñe´ẽkuri ko aty aja.Ambue árape katu, araapy, 28 jasyrundy, oñembyatýta hína Paraguaý-pe avei upe Parlamento del Mercosur (Parlasur) ha 5º punto hápe del Orden del Día oñeñemongetáta Guarani: Mercosur Ñe´ẽ Teete rehe. Upevarã oĩta hína Dr. Héctor Lacognata, Parlamentario paraguáigua Parlasur renondépe. Iporã jaikuaami avei pe Comisión de Educación, Cultura, Ciencia, Tecnología y Deportes, Parlamento del Mercosur rehegua, nda´areiete ojopy Consejo del Mercado Común-pe, ikatukuaahag̃uaicha guaranígui oiko Ñemby Ñemuha Ñe´ẽ Teete.

Oĩma "Don Quijote de la Mancha" guaraníme

2009-04-22T05:23:00.000-07:00

Karai Félix de Guarania ningo ha´e haihára tetãygua ikatupyrýva ha ohaimava´ekue 100 arandukarupi.

Ko´ag̃a omog̃uahẽ mayma ñe´ẽporãhaipyre rayhuhára pópe pe "Don Quijote de la Mancha", Miguel de Cervantes rembiapokue iñepyrũete guive ojehai va´ekue España ñe´ẽme. Ha´e avei ombohasáma kuri guaraníme “Martín Fierro” ha Moliere ha Becquer rembiapokue.

Ko tembiapo ojuaju hína pe "Aranduka Ára", ojegueromandu´áva, 23 jasyrundy 2009-pe Paraguái-pe, ha avei pe 200 jeguerohory oikótava hína ary 2011-pe tetã sãso hague pytagua itasãgui yma 1811-pe.

Viceministerio de la Juventud omboaje ko mba´e ha ombojopói Félix de Guaraniape.

Haihára Félix de Guarania ningo heñóiva´ekue táva Paraguarí-pe, 20 jasypateĩ 1924-pe ha oñemongarai Félix Giménez Gómez héra teete ramo.

Stroessner, omoakã aja ñane retã ko haihárape oñemuña paraguáigui ha oikove 26 ary pukukue tetã ambue rupi.

Emoñe´ẽmiena marandu Itaipu Kuatiahaipyre Marandupe.

Guarani ha´éma Mercosur Ñe´ẽ Teete ohóvo

2009-04-21T07:47:00.000-07:00

Universidad de la República ha´e hina arandu róga tuichavéva oĩva Ururguái retãme.
Ko arandu róga ombyaty 81.774 temimbo´e ha oguereko 25 Facultades y Carreras. Heñói ypy va´ekue, 18 jasypokõi 1849-pe táva Montevideope ha upéguive omyasãi mba´ekuaa tetãygua kuérape. Iporã jaikuaami pe Universidad de la República sitio web oĩha avei avañe´ẽme.

Ururguay Mbo´eha Ñanduti Guasu ha´e Dr. Wolf Lustig rembiapokue, oñembokatupyrýva Universidad de Maguncia opytáva Alemania-pe.

Reikéramo pe Red Académica Uruguaya-pe rejuhúta hína akatúa yvategotyo votõ ikatúva reñatõi reho hag̃ua inglés, portugués ha guaraníme ojehai va´ekue tembiapópe.Jahecha péicha mba´eichaitépa ambue tetãme umi arandu róga kuéra kyre´ỹme ojepytaso hína ikatukuaa hag̃uaicha pe Guaranígui oiko Mercosur Ñe´ẽ Teete.Kóicha he´i Universidad de la República kuatiahaipyre marandu karaiñe´ẽme: "Como política de mediano plazo se tiene como objetivo la elaboración, según las
características de organización educativa de cada país, proyectos de formación y actualización del
profesorado en portugués o español como lenguas extranjeras. Asimismo se resuelve respaldar
la difusión de la lengua guaraní en los países miembros del Mercosur en consideración de su
estatus de lengua oficial del Paraguay".

Eñatõimi ko´ápe ha ehechami ndete voi: Políticas Lingüísticas de la UdelaR.

Ñanduti, aopaje ijojaha´ỹva

2009-04-17T16:38:00.000-07:00

Ñanduti ningo ha´e ao paraguaiete ju ha inimbógui ijapopyre. Táva Itaugua ha Guarambarépe hetaite oĩ ijapoha ymaite guive.

Ko ao ningo hepyeterei ojehepyme´ẽ ñemuhã techaukaha isarambíva oparupiete, ha umi tetã ambueyguá oúva ko´árupi itavýta hese.
Ñanduti ningo he´ise "ñandu renimbo morotĩ", ojoguágui upe mymba chu´i renimbópe osãingóva umi ñana rakã rehe pe ka´aguýre. Ha aveí ymaite morotĩnte va´ekue isa´y, ko´ag̃a ramog̃uarã ningo oĩma opáichagua sa´ýgui ijapopyre.

Oje´e ningo ko ao neporãmbajepéva ojejapo´ypy hague Islas Canarias-pe, tetã España-pe oĩva. Ha umi pytagua ou ypy vove América-pe ogueru hague hendivekuéra arysa XVII térã XVIII mboipýri. Ha katu moñe´ẽrã ymaguare he´i peteĩ kuña ñande´ypykue ohechávo ñandu´i rembiapokue oñeha´ã ha oñepyrũ oipyaha ao Ñanduti ko´ag̃a ñande jaikuaá háicha.

Itauguápe ningo ojejapo pe Festival Nacional del Ñanduti, ombyatýva opáichagua mba´eporãme ikatupyrývape ohechauka hag̃ua hembiapo tavygua ijatyva upevarã voi. Umíva apytépe ja´e kuaa mbaraka, arpa ha ambue mba´epurory ombopukuaáva; ojerokýva, opurahéi ha oñe´ẽreity kuaáva avañe´ẽme ha karaiñe´ẽme aveí.
Tavao myakãhárakuéra katuete ombojopói umi ikatupyryvévape.Pe Secretaría Nacional de Turismo ningo omboaje voi ko tembiapo "Interés Turístico Nacional" ramo ha katu mburuvichakuéra omoheñóĩ va´ekue ko festival, he´i voi pe Ñanduti ha´eha “Patrimonio Nacional de la Artesanía y del Folklore”. Ha upéva añetete.
Ko´ag̃a jahecháma Ñanduti ha´eha upe aopaje ijojaha´ỹva!

Che Róga

2009-04-14T08:40:00.000-07:00

Oiméva che róga ñu hovy mbytépe

hyãkuã porãnguépe naimbojojahái

iñemondehara ára pyharépe

morotĩva ndéicha jazmín Paraguay.

Nicho yvyrámigui che abogado róga

tatãindy mokõime ojehesape

ha hovái perchelpe henyhẽ che kóga

che añomi upépe ambyaty va´ekue.

Trankera rovái che róga rokára

ombojeguapáva maymáva yvoty

oime ku diamela nardoty iporãva

guyrami iparáva ho´uha ysapy.

Kuarahy ojaivývo ka´aguy kupépe

óga renondépe ajesareko

ahenói nde réra che kũguy apytépe

pañuelo apytépe che mbojahe´o.

Ha iporã che róga ára ha pyharépe

hyãkuã porãnguépe yvoty meme

akemíro iguýpe rohecha che képe

ndenga´u la ijára ñamanomeve.

Oipyaha: Félix Fernández.

Mba´epu: Agustín Barboza.

Oĩma Tríar Manach avañe´ẽme

2009-04-13T04:45:00.000-07:00

Mb. Margarita Leiva ningo ha´e mbo´ehára katupyry ñane ñe´ẽme, ha pehecha hag̃ua ndachejapúiha peẽme, pomopepirũ pehechami hag̃ua hembiapokue.
Pe SIL (Summer Institute of Linguistics) Naciones Unidas-gui oñehakã´i´óva, ningo omoĩ akãreñói oñembohasa hag̃ua pe Tríar Manach heta ñe´ẽme, ha oñehenói mbo´ehára Margarita-pe ha´e omoĩ hag̃ua Avañe´ẽme avei.

Ko kuatiahaipyre ypykue oñeñongatu hína British Museum pe ha oĩ Irlanda ñe´ẽme. Ary 1926-pe upe "Catalogue of Irish Manuscripts in the British Museum" omoĩ arandukápe pe haipyre, ha upéva ha´e Robin Flower rembiapokue. Oje´evoíningo oguerekoha su ary rupi, itujakue. Ko´ag̃a oñembohasáma 50 ñe´ẽme, ha umíva apytépe avei Guaraníme, ha remoñe´ẽ kuaá iguýpe, térã ejopy ko´ápe: Tríar Manach Avañe´ẽme.

Mbohapy Pa´irã

Mbohapy Pa’irã oñemoha’eño ha oñemboatukupeme´ẽ opa mba’e yvy´ape´ariguávape.
Oñemoha’eño hikuái Tupã remimoĩngue yvy´ape´ariguáva apytépe ombovevúi hag̃ua hembiapo vaikue Tupã renondépe.
Peteĩ ary aja noñe’ẽi hikuái ojupe.
Og̃uahẽvo ipahápe upe ary, peteĩ tapicha he’i ambuépe:
"Ñaime porã péicha", ary pyahu og̃uahẽtava paha peve.
"Iporã upéva", he’i ambue tapicha.
Upe rire, oĩ jey hikuái upépe ambue ary pyahu pukukue javeve.
Mbohapyha tapicha he’i, "Tupãre jeroviare añe’ẽme’ẽ peẽme! Ndapehejáiramo og̃uahẽ chéve py’aguapy, ahejáta peẽme g̃uarãite ko ka'aguy".

Vy´apavẽ Ndéve Mb. Margarita ne rembiapokue rehe!

Ka´a He´ẽ, ñana marae´ỹ

2009-04-08T10:41:00.000-07:00

Ndépiko reikuaáma mba´eichaitépa ko´ag̃a rupi umi iñarandúva ojatypeka hikuái pe Ka´a He´ẽ oguerekóva omonguera hag̃ua tuguy asuka ha ambue mba´asy vai oguerekóva tapicha kuéra opárupi?

Ko ñana´i ningo Moisés Bertoni, (ha´éva hína yvyra kuaaha arandu oikóva´ekue ñane retãme ary 1899 rupi), ojesareko ypy hese ha ombohéra Stevia Rebaudiana latín ñe´ẽme.

Ka´a He´ẽ oguereko hoguére carbohidratos, proteínas, minerales, calcio, zinc, magnesio ha vitaminas A ha D avei, he´iháicha peteĩ tembiapokue iñasãiva internet rupive ha ikatúva rehecha ko´ápe: Stevia Rebaudiana.

Remoñe´ẽ sevéramo Ka´a He´ẽ rehegua marandu iporãitereíva, ikatu rehesa kutu ko´ápe: Stebia,la planta de los diabéticos, oĩva castellánope.

Hoguekue ikatúnte aveí remoĩ nde ka´aype, térã remohe´ẽ pype ambue mboy´upyrã ytakúgui ojejapóva.

Ko´ẽ ko´ẽvére ojejuhuvéta hína hetave mba´e ko ñana´igui ikatúva ojejapo. Ag̃a g̃uarã ojeguerahaukáma, China Japón, Alemania ha ambue tetã rehe mba´e ñemurã Ka´a He´ẽguigua ojehepyme´ẽ va´erã upérupi.

Ta´iñasãike Ka´a He´ẽndy opa tendárupi ñane retã tuichakue javeve oĩ hag̃ua viru ha mba´apo tapichakuérape g̃uarã.

Paraguay ko´ag̃aygua

2009-04-01T15:22:00.000-07:00

Heta áramaningo ohasa ha Paraguay mba´eve guasúnte nomoambuéi.

Ko´ag̃a jahecha sarambi, jare ha tapicha tekoreí oguatapareíva tapeguasu rembe´ýre, ko ẽguive ouva omba´ejerure pirapire térã virumíre okaru hag̃ua ára ha ára.

Tavao myakãhára kuéra ndojepy´apýi mba´evere ha jepivénte nomotenondéi tembiapo omoporãve va´erã ñande taguasu. Ag̃a rupi oúma voi aveí ñati´ũ omosarambíva mba´asy vaí peteĩ tesapirĩme oity tupápe térã ojukaite voi tapicha kuérape. Yty ijaty opárupi ha tetã ambueygua ohechávo upéva oñemondýi mba´eichaitépa ñane retãygua nomboajéi hekoha ha mba´eichaitépa itajasu.

Tape kuérarehe katu ni nañañe´ẽséi. Osoropa opárupi, osẽ y, ha oguepa umi mba´yruguata rape rechaukaha. Hembére oñemosaingo opáichagua ñemurã marandu ndajahechaséiva.

Pe y Paraguay rembe´ýrehe katu ijaty tapicha mboriahu oiko´asýva ha ouva´ekue kokuégui ojaitya tavaguasúpe oimo´ãgui upépe ojeikoporãve.

Ymánte jahechami yvoty porãita guataha rembére, narã poty hyakuãvureiva Paraguay mbytére...

Jahecháta ningo mba´épa oiko ko karaí tendota pyahu reheve, umi ary oúvape. Ko´ag̃aite ndaipóri gueteri mba´evéichagua kerayvoty oñemohu´ã va´erã.

Tetã Paraguái Purahéi Guasu

2009-03-31T04:46:00.000-07:00

Kóvaningo ha´e ñane retã purahéi guasu oñembohasava´ekue avañe´ẽme.
Ha katu, péva ipukueteve hina. Purahéihára Ricardo Flecha ningo opurahéi kuri aty guasuhápe tendota Fernando Lugo ojupi ramoguare paraguaýpe nda´areiete, 15 jasypoapy, ary 2008-pe Congreso Nacional renondépe, ambue tetã mburuvichakuéra ijaty haguépe. Ema´ẽmi ha ejapysakami hese Youtube ABC TV rupive.

Tetãnguéra Amerikayguápe
Tetãme pytagua ojopy
Sapy'ánte japáy ñapu'ãvo
¡Ha'evéma! ja'e ha opa.

Ñande ru orairõ pu'akápe
Verapy marã´ỹva oipyhy
Ha ojoka omondoho itasã
Poguypópe oiko ko tetã

Joyke'y Paraguái iporãma
Anive máramo ñañesũ
Mbarete ha tĩndy ndaijavéiri
Oĩhápe joja ha joayhu.

Joyke'y Paraguái iporãma
Anive máramo ñañesũ
Mbarete ha tindy ndaijavéiri
Oihápe joja ha joayhu.

Oipyaha:Francisco Acuña de Figueroa

Panambi Vera

2009-03-25T06:52:00.000-07:00

Panambi che raperãme, resẽva rejeroky, nde pepo kuarahy'ãme tamora'e añeñotỹ.
Reguejy hag̃ua che pópe aikóva anga romuña, ha torýpe, torypápe che áripi rehasa.

Nde réra oikóva ku eíra saitéicha che ahy'okuápe ha omboasukáva cheve amboy'úvo che resay.
Ku ñuatĩndy rupi, ñu, ka'aguýre, ne muñahápe, iku'ipáva anga che pópe huguy syry.

Panambi, ndeichagua Tupã rymba pipo oime iporãva, resẽ yvytúndie che yvotytýre nde saraki remimbivérõ ko che resápe remimbipáva, tove mba'éna nde rapykuéri tañehundi. Oipyaha: Manuel Ortíz Guerrero

Kururu ha ju´i rehe ñañe´ẽ hína

2009-03-24T09:08:00.000-07:00

Ko árarupiningo oñeñe´ẽ hína aipo "Proyecto Kururu" rehe. Kóva ha´e hína peteĩ tembiaporã heñóiva te´yikuéra apytépe Chaco yvyvorépe ha péva rupive oguerahaukase hikuái hína kururu ha ju´i opáichagua ambué tetãme ojeguereko hag̃uaĩcha mymbáramo ogahárupi.
Ha katu, opavave jaikuaá ko´ã mymba opámaha ohóvo ymaite guive ojejukágui ojehepyme´ẽ hag̃ua ipirekue pytaguakuérape.

Oje´e voíningo Estados Unidos ha Asiape ojeguerohoryetereíha voi ju´i pakova, toky tosyry ha ñandu kapi´ipére oikóva. UH. Ko´ã mymba ningo heta oĩ ñane retãme, ha péva omonambi pu´ã umi mymba ohepyme´ẽvape.
Jahecháta ningo mba´épa he´i umi Secretaría del Ambienteygua ko proyecto rehe hina. Hi´ãnte nosẽi mba´eve ani hag̃ua oñeñembosarái mymbakuéra míre.Emoñe´ẽmi Secretaría de Información de la República del Paraguay kuatiahaipyre hesegua marandu.

MEC Digital guaraníme

2009-03-23T14:38:00.000-07:00

Reikuaámapiko Ministerio de Educación Paraguái retãmegua areguivéma oguerekoha internetpe aipo MEC Guaraníme.
Rejesarekomi hag̃ua hese eñatõi ko´ápe: MEC Guarani renda.
Ha katu ñamoñe´ẽ hag̃ua hetami jaiko va´erã, noiporãiete rupi haipyrekuéra. Oĩ ñe´ẽ ojehai vaipáva ha aveí hesakã´ỹetéva voi. Ikatúningo karaí ministro ohechakuaá mba´epa ojejapo hína ko pa´ũ rupive, anive hag̃ua kóicha oiko ñaneñe´ẽ porãite rehe.
Vai vaínte ojapo hikuái hembiapo oimo´ãgui avave nomoñe´ẽmo´ãi haipyre oĩva upépe.

ABC Color Paraguay pegua kuatiahaipyréningo omyasãi avei pa´ũ oĩva guaraníme: ABC Rogue Marandu, ha katu kóva ambue guaréichante aveí ndaha´éi oĩporãmbáva, ihaihárakuéra sa´igui oikumby Guarani ha upéicharõ ndoipy´apy guasúi chupekuéra mba´éichapa ojehai ñe´ẽnguéra. Ha ndapéichai va´erãmimgo, ikatúramo ningo ojejapo porã va´erã tembiapo jahechakuaá hag̃uaicha tetã Paraguái ra´y rembiapokué ojapóva iñarandu kuaá aty rehehápe, ha anítei ojejapo ohaí jave España térã Inglaterra ñe´ẽmente.

ÑE´ẼNDY Ñe´ẽryru

2009-03-19T06:03:00.000-07:00

Reikuaámavapa oĩha peteĩ ñe´ẽryru avañe´ẽme ojehaíva aveí inglés, alemán ha castellano ñe´ẽme?
Ko´ag̃a amog̃uahẽ peẽme "ÑE´ẼNDY", ñe´ẽryru poravopyre iporãmbajepéva ojapova´ekué karaí Wolf Lustig, ha´éva hína mbo´ehára Arandu Róga Johannes Gutenberg-Universität oĩva táva Mainz, Alemania-pe.

Ko karaí arandu oúva´ekué ñane retãme ha omoypy´ũ arandu avañe´ẽme ha upévare karaí Ramón Silva ojapókuri chupe peteĩ ñemonguetá ta´anga mbyrýpe g̃uarã. Rehechaséramo upe ñemongueta eñatõi ha ejeporeka pe tenda rupa hysýiva iguýpe: Sistema Nacional de Telvisión Cerro Kora, Jahechami ta´angambyry guaraníme he´ihápe.
Pemoñe´ẽsevéramo karaí Lustig rekové ha hembiapo reheguá ikatu peho Arandu Róga Maniz Guarani Ñanduti Roguépe.
Hi´ãnte chéve peiporu hekopete ko ñe´ẽryru oguerekopaitéva avañe´ẽ ñe´ẽndy apesã.

Guarani Sociedad Interamericana de Prensa Aty Guasu aja

2009-03-17T06:53:00.000-07:00

Kuehénteningo og̃uahẽ hu´ãme pe Tavayguá Americana Kuatiahaipyré Aty arymbytépeguá tavaguasu Paraguaýpe.(Reunión de Medio Año de la Sociedad Interamericana de Prensa en Asunción).

Ko´ápe oñeñemonguetákuri heta mba´ére, umíva apytépe jajuhu, opáichagua jehasa´asy ohupytýva umi marandu me´ẽha oikóvaguive ko América yvy pukukué javeve. México, Argentina, Cuba ha Venezuela-pe hína ijetu´uve opa mba´e chupekuéra g̃uarã oĩgui py´ỹi jejuka, térã ñemokirirĩse mburuvichakuéra térã umi tapicha omba´apóva droga ha ambué tembiapo kañýme.

Upéichante aveí oikókuri pe aty oñeñe´ẽ haguépe pe Guaranípa mba´ére oñembotuicha va´erã ko´ag̃a rupi. Karaí mbo´ehára Carlos Villagra Marsall omotenondékuri kóva ko aty.
Oñeguãhẽ peteĩ ñe´ẽme ha upéicha oje´e Guarani oipytyvõ tuichaitereíha pe arandukuaá´aty orekóva marandu me´ẽhakuéra ñane retãme. Upéichante aveí ojeguerohory Paraguái oguereko haguére mokõi ñe´ẽ imba´eteéva ha Léi Guasu omboajéva, ha´éva hína pe Guarani ha Castellano.
Hi´ã ñamomba´eguasu ko mba´e oikóva´ekué ñane retãme ha che resarái mboyvé amombe´usemi aveí peẽme pe kuatiá pepirũ ñepyrurã osaingóva pe Yacht y Golf Club Paraguayo-pe ningo ojehaí kuri avañe´ẽme ha he´i kóicha: Tapeg̃uahẽ Porã, Tavayguá Americana Kuatiahaipyre Aty, Bienvenidos, Benvindo, Welcome, ha ambué ñe´ẽme aveí...

Guyra´i Tape

2009-03-16T17:20:00.000-07:00

Ahasávo ñu porã ahendú oñe´ẽ asýva
Oipykúi tape po´í guyrami chipíũ tape
Chéichaite puku aveí tyre´ỹgui
oñembyasýva
Vy´a´ỹgui opurahéiva arakué ha pyhare.

Ahasénte nendive nde rekoháre
Opaitémo che heguí mba´e mbyasy
Ñamanóro oñondive tape ku´áre
Tohapy ñane ãngué pe kuarahy.

Ahendúrõ ne ñe´ẽ apytáva che angekói
Che akãme vaicha heñóĩ mandu´a techaga´ú
Che rayhúrõ guyrami aipotánte che renói
Jaháne oñondivé jahekávo mborayhu.

Oipyaha: Virgilio Centurión.

Ndaipóri Mba´eve

2009-03-13T04:23:00.000-07:00

Ateneo de Lengua y Cultura Guarani "Guarani Ñe´ẽte pyahu myasãihára", ningo ojerure Paraguái Retã mburuvichakuérape ary 2008 guivéma oguenohẽmi hag̃ua opaite kuatiá kuaha (Documentos Personales tales como: cédulas, pasaportes, entre otros) ñane ñe’ẽ Guaraníme, castellano ykére.

Ateneo omog̃ahẽjevy chupekuéra upe tembijerure, Guarani ha’égui:

1. Paraguái Retã ñe’ẽ teete,

2. Mercosur ñe’ẽ, ha

3. 2008 ha’égui kuri opaite ñe’ẽ ary, Tetã Aty (Naciones Unidas) remiandu rupive.

Remoñe´ẽsevéramo marandu retepyso eñatoĩ Ko´ápe.

Ko´ag̃a rupi ñambyasy asy jahechaávo umi kuatiá kuaaha rehe ojehaírõ opámba´e karaiñe´ẽme ha ingléspente, ha katu avañe´ẽme Ndaipóri Mba´eve.Ta´anga techapyrã ha´e Juan Moles rembiapokué.

Ñamoñe´ẽmi mba´épa he´i ñande Ley Guasu Constitución Nacional de la República del Paraguay:

Apyra´i 140. Ñe'ẽnguéra rehegua.
Paraguái ha'e tetã rembikuaá arandu hetáva ha iñe'ẽ mokõiva. Estado ñe'ẽ teete ha'e castellano ha guaraní. Léipe he'iva'erã mba'éichapa ojeporúta mokõivéva. Mayma ypykue ñemoñare ñe'ẽ ha opaite imbovyvéva ñe'ẽ, ha'e tetã rembikuaa arandu.

Artículo 140. De los idiomas.
El Paraguay es un país pluricultural y bilingüe. Son idiomas oficiales el castellano y el guaraní. La ley establecerá las modalidades de utilización de uno y otro. Las lenguas indígenas, así como las de otras minorías, forman parte del patrimonio cultural de la nación.

Hi´ã jajepy´amonguetamí ko mba´érehe ha upéi ñañeha´ã jajerure oñemoĩ hag̃ua hendaitépe ñane ñe´ẽ, ñanemba´eteéva.

Maiteí karaí David Galeáno-pe, Ateneo de Lengua y Cultura Guarani myakãhára.

Yvyku´ípe

2009-03-12T04:29:00.000-07:00

Ña Tani ningo ha´e kuñakaraí marangatu oikóva táva Yvyku´ípe.
Ha´éningo ko´ẽtĩ ho´a ha kuarahy iñapysẽ rupi oipykúimava tape po´íre oho ohecha ikokué mombyry oĩva ka´aguyguasu hóga jerére oĩvape. Ko ka´aguyguasúpe ningo oime aveí ysyry sakã ikoníva ita apytépe.
Ña Tani katu vy´apópe oipotyvõ ichupe iména; karaí Leu. Ha´éningo kuimba´e pyapy ha ikatupyrýva opamba´épente aveí.
Karaí Leu ha hembireko oñemitỹ hikuái pichinga, kurapepẽ, mandi´o, takuare´ẽ, avati, mandyju, jety, kumanda ha opáichagua hi´upyrã ogapýpe ojeporu va´erã, ha umi hembymíva katu ha´ekuéra ohepyme´ẽ ñemuha guasu oĩva táva Yvyku´i mboipýri.
Jepivénte avei karaí Leu ojo´o eíra, eichu omba´apóva raitýgui ohepyme´ẽ hag̃uã avei ambue mba´éndive.
Pyharevete oñeñami vaka, imitãnguéra hoy´u hag̃uã kamby ikojóire oho mboyve mbo´ehaópe.
Asajemi vove, ára ha ára karaí Leu ha hembireko oguapými yvyra rovi guýpe oterere vy´apópe ha upéi ojere jevy hag̃uã oka´api ikóga ty.
Kuarahy otinívove, óga kapi´iguýpe oñeikumbýma, vori vori, so´o apu´a, kavure, chipaguasu terã ambue tembi´u Paraguái. Hi´upyrã techapyrã oĩ jepiverõguáicha.
Ka´arúvo ohóvo oñemongaru mymbakuéra ógapegua ha ho´ávo pytũ katu oñepyrũma aravo ojepytu´u hag̃uã.
Ko´ẽrõ hetágueteri hina tembiaporã...

Vikipetã opaite tembikuaa hekosãsóva renda

2009-03-09T04:34:00.000-07:00

Vikipetã, ningo ha´e pe Wikipedia ojehaíva avañe´ẽme. Nda´aréieténte iñasãimava internetpe. Ko´ag̃a g̃uarã oĩma hína 1.146 jehaipyre ikatúmava ñamoñe´ẽ ha ñaikundaha ta´anga térã kuaa´aty rekávo.

Jajuhu ko´ã tenda ñemohenda: Mbyjakuaá, Ñe´ẽ, Arandupykuaá Aty, Tetãnguéra, Ñe´ẽporãhaípyre, Tembiapo, Tekome´ẽ, Ñepohãno, Tembiasakué, Papapykuaá, Mba´eporã, Jetepyso, Tekovekuaá Aty, Tembikuaá Aty, Mba´aporekokuaá ha Mba´epu Porã.

Iporãveha, nde ikatu aveí rehaí Vikipetãme, upéicha oñembotuicháta ko tembiapo porãite hetepyso rupive ambué mba´e ojekuaá´ỹva rehe aveí. Reipytyvõséramo eñatõi Ko´ápe.
Jaguerohoryeté kuaárenda Wikipedia avañe´ẽme!

Ñe´ẽryru iporãmbajepéva!

2009-03-06T02:10:00.000-08:00

Iporã ñamomba´emi ko´ag̃a pe Enciclopedia Virtual Paraguaya rembiapo. Ko aranduka ningo ombosako´í peteĩ pa´ũ iporãitereíva ikatuhápe jajuhu heta ñe´ẽ oĩva guaraníme: peteĩ ñe´ẽryru ijojaha´ỹva.
Eñatoĩmína kóva ko tenda: Ñe´êryru EVP Avañe´ẽme.
Oĩva guive ñe´ẽ ykére rejuhúta peteĩ votõ ha upéva rehesajopýramo rehendúta mba´eichaitépa oje´e pe ñe´ẽ ojehaíva upemboyve.
Aveí ikatu rehecha ha rehaí ñe´ẽguéra ndevoi reikuaáva Vikipetã ñe´ẽryrúpe. Eñatõi ko´ápe.
Ko´ãichaguá ñe´ẽryrúningo oipytyvõ heta mba´épe. Ombopypukuve ñande kuaapy guaraníme, ñanembokatupyryvé ñañe´ ẽ hag̃ua ha aveí ombovu ñane arandukuaá aty.
Ko´ag̃a reikuaáma moõpa rejuhuta peteĩ ñe´ẽryru iporãva ojehaíva guaraníme.

Pukoe Fe y Alegría omboaje Guarani Ñe´ẽ

2009-03-05T03:06:00.000-08:00

Pukoe Fe y Alegría ha´e hina "La Educativa del Paraguay" osẽva yvytupepóre 1300 AM rupive. Iñe´ẽasãi omosarambi marandu, purahéi ha ojapo opáichagua programa ohekombo´e ha omomarandúva opa aravo pukukué henduhárakuérape.
Pukoe Fe y Alegría ombojoaju mayma pukoékuéra oĩva ñane retã Paraguái ryepy javeve upe Red Nacional Fe y Alegría; todo un país en la radio, rupive. Kóicha ojekuaá paite mba´épa oiko hína umíva umi táva rupi.
Omotenonde aveí ñane ñe´ẽ Guarani iprograma kuéra rupive. Upéichante aveí ñahendukuaá purahéi ha ikatu ñahenói ñañemongeta programa motenondehára ndive pumbyry rupi.
Reikéramo upe ipágina web-pe ikatu remoñe´ẽ opáichagua marandu arapýpe oikóva paraguáipe ha ambué tetãme guáicha, ỹrõ rehendu programa oĩva hína upe jave pukoé rupive. Eñatoĩmína Pukoe Fe y Alegría Yvytupepóre ha ejapysaka.
Aguyjevete Pukoe Fe y Alegría motenondehára kuérape ha mayma upépe omba´apóvape avei, ko tembiapo porãite omotenondéva hína ára ha ára ñane retã rayhupápe.

Mombyry Guive

2009-03-04T11:35:00.000-08:00

Mombyrygui che retã ñaimo´ã rohayhuve, hi´ãntemako aveve nerenda pevé vokói rohecha, ta´u nde ro´ysã, topi ko che akãnundu, pore´ỹ puku puku roheja guive che py´a juka. Jaikovéva jajuecha he´íva niko ñe´ẽ upe hárente aikove, ikatunga´u amo´añete upe ñe´ẽnga hetaitepane avy´a nde ypype ag̃uahẽ jave nde che retã Paraguáimi che ãhóva nderehe.

Mombyry guive heta rohechaga´u, mombyryguive nderehe che mandu´a, hi’ãnte ag̃uahẽ che sýpe amokunu´ũ, ha che resay ha´éntema tomokã. Che mitã irũngué ta´ijatypa cherehe, tove tohendu che py´a remimbyasy. Mombyryguive upépente jahecha ñande Paraguái ndaipóri imbojojaha.

Oipyaha: Mauricio Cardozo Ocampo.

Google Avañe´ẽ hesakuaitépe

2009-03-04T04:41:00.000-08:00

Google ningo ha´e pe "metabuscador" imbaretevéva oĩva ko arapýpe.
Google heñói 7 jasyporundy 1995 pe. Karaí Larry Page ha Sergey Brin ha´éva hina temimbo´e Ciencias de la Computación, Universidad de Stanford-peguá omboaje akãreñói ha omoĩ internetpe Google, opavave oiporu hag̃ua ha ikatukuaá hag̃uaicha oheka opáichagua marandu ha oñemonguetá hikuái umi "foro, vídeollamadas, blog" ha ambué mba´eporupy rupive oikuave´ẽva.

Ary 2005 guive, oĩma aveí Google Avañe´ẽ. Ko pa´ũ oipe´a okẽ mayma oguerohorýva ha oñe´ẽva Guaraníme, ohasámava 5.000.000 ava oĩva Paraguái, Vrasil, Argentina, Volivia, Alemania, Francia, Estados Unidos ha ambué tetã rupi aveí.

Google Aveñe´ẽ rupive jahekakuaá ta´anga ha opa mba´e ojehaíva avañe´ẽme oĩva internetpe.

Kóicha ojehechauka umi ohayhu´ỹvape Guarani, tuichaite ojavyha hikuái. Ahendu oĩ voi he´íva pe "te´ýi ha itavýva ñe´ẽ opátaha vokóinte ha´égui umi indio ñe´ẽnte".
Aguyje Google Avañe´ẽ myakãhárakuérape ha vy´apavẽ tapichakuérape oikumbýva ha ohecharamóva ñane ñe´ẽ ymaite.

Tenondeve jahechavéta hína ambué pa´ũ oĩva Avañe´ême aveí.
Che añuã peême!

Aheja Va´ekué

2009-03-03T02:39:00.000-08:00

Amoite che retã porãme ñu hovy porã rembe´ýpe guyra ñe´ẽ hetahápe oime la che mborayhu aheja va´ekué toryetépe che ju jey ra´arõvo che syndive oñomoirũvo upépe aheja va´ekué.
Hesatĩva ykuá yvu arroyito chuguí reikóva, ndesyrýpe rembojeréva che róga kapi´imi, erúna pe ndesyrýpe ku mombyry aimehápe upe che mborayhu jára jeýnte tahechami.
Ahechanga´u og̃uahẽ ra´e la ne mborayhu cherendapeve, anive hag̃ua ajepy´apy cheañomireí ko´a mombyry
Ahechanga´u og̃uahẽ ra´e la ne mborayhu cherendapeve, anive hag̃ua ajepy´apy cheañomireí ko´a mombyry
Hesatĩva ykuá yvu arroyito chuguí reikóva, ndesyrýpe rembojeréva che róga kapi´imi, erúna pe ndesyrýpe ku mombyry aimehápe upe che mborayhu jára jeýnte tahechami.
Ahechanga´u og̃uahẽ ra´e la ne mborayhu cherendapeve, anive hag̃ua ajepy´apy cheañomireí ko´a mombyry
Ahechanga´u og̃uahẽ ra´e la ne mborayhu cherendapeve, anive hag̃ua ajepy´apy cheañomireí ko´a mombyry.

Heñói Tetã Guarani

2009-03-02T05:18:00.000-08:00

Avañe’ẽ niko ojeporu va’ekue ymaite guive Amérikape. Yvytyrusu Andes guive Paraguasu Kuarahyresẽgua Atlántico peve ha Caribe Yguasu guive ysyry Uruguay peve oikóva Ava Guarani ha Tupi. Ha’ekuéra oñe’ẽva ñe’ẽ ojojoguáva ha ojekopytykatúva.
Ko’ag̃aite peve oĩ heta te’ýi Ava Guarani ha tupi Venezuela, Colombia, Brasil, Bolivia, Paraguay ha Argentina-pe, oikóva heko yma guaréicha, Colón mboyve guaréicha. Ko’ã te’ýi imbovyve ohóvo, imboriahu, hasy hasyve hekove. Oñemuña, ojepe’a chuguikuéra ijyvy, oñekytĩ ka´aguý hekoha.
Ñande ypy kuéra Guarani, oguahẽ ypy va’ekue pytagua España ha Portugal-gua, oñemitỹ avati, mandi’o, kumanda, manduvi, mandyju, kurapepẽ, ha hetave mba’e porã ndojekuaáiva Európape, paraguasu mboypýri.
Ha’ekuéra ndorekói raka’e tymba ogapegua so’orã. Ho’u hag̃ua so’o ojuka hikuái mymba ka’aguy: guasu, kure ka’aguy, tapiti, apere’a, tatu, ype, mytũ ha opa mymba tuicháva ha michĩva oĩva Amérikape. Yvyramáta noñotỹi, oheka yva ka’aguy: arasa, pakuri, pakova, yvapurũ, yvapovõ, guavira, yvope ha heta ambue.
Ndorekóigui tymba ogapegua ha yvamáta ñeñotỹ ha’ekuéra oikotevẽ ka’aguýre oreko hag̃ua hembi’urã. Upévare ko’ag̃a ava kuéra iñembyahýi, oñekytĩ haguére ika’aguy.

Og̃uahẽ Españayguá kuéra Paraguáipe
Og̃uahẽ vove pytagua España-gua oúva ñane retãme 1537-pe, Ava Guarani ohug̃uatĩ chupe kuéra teko porãme, oikuave’ẽ chupe hemitỹngue ha itajýra hembirekorã, orekoségui chupe kuéra tovajáramo.
Pytagua katu oñemomba’eguasu ha orekose ava guarani ha tupi tembiguáicha; ndoikoséivape péicha oinupã ha ojuka mburuvicha Lambaréicha.

Kóva oñemoñe’ẽ péicha omano mboyve:
“Mba’éicha rupi oúta pytagua kuéra omboparyry tetã guaraníme oikuaa’ỹre iñe’ẽ ha imba’embyasy. Kóva ko tetã kasike Lambare mba’e, ndohejamo’ãi heta tetã ambue ombopytupa isãso. Upévare tekotevẽ oikuaá mayma pytaguá kuéra mba’éicha karió Guarani ha Paraguái ra’y omano ha oporojuka Tupã rérape, anive hag̃ua avave oñotỹ ipy ha hi’ánga y Paraguay ykére”.
Heta ñorairõ oiko va’ekue Ava Guarani España-gua ndive. Ipahápe pytagua oñemomba’e ko yvy porãitégui ojuka rire heta ava.

Ava kuña katu oreko hembirekórõ, peteĩ pytagua ikatu oreko 20 terã hetave kuña Guarani. Omomba’apo chupe kuéra ñemitỹme, oreko hag̃ua hi’upyrã ha ñemurã.
Aipo kuña guarani ome’ẽ chupe heta ñemoñare ojeheróva “criollo”, itúva España-gua ha isy Guarani. Ko’ã mitã okakuaa ha iñemoñarégui heñói Paraguái retã; akóinte ijyvypóra oñe’ẽ guaraníme, isy ñe’ẽme. Ko’ag̃aite, ñane retãme ojeporuve avañe’ẽ karaiñe’ẽgui, España ñe’ẽgui. Opa ñane retãguágui imbyténte oñe’ẽkuaa karaiñe’ẽme ha haimete opavave oñe’ẽkuaá avañe’ẽme.

Paraguái isãso Españagui ha heñói tetã añete

Ary 1811-pe Paraguái yvypóra ohupyty isãso España-gui ha avei ambue tetã ñane retã ykereguágui, Argentina ha Brasil-gui. Mburuvicha Doctor Francia ha Carlos Antonio López árape ndoikekuaái pytagua ñemuhára ojopyséva ñane retãguápe, upévare ápe ojeiko porã va´ekué, oĩ heta pirapire ha ipokatu ñane retã. Kóva ohesako’õ tetã ñane ykeregua ha yvatevoguápe.
Péicha oiko upe ñorairõ guasu 1864 - 1870, mbohapy tetã ojapóva ñande rehe, ojejuka haimete opa Paraguái kuimba’e ko ñorairõme. Pytagua oñemomba’e ñane retãre, ñane yvýre, ha tembiguáicha jaiko va´ekué upe rire. Oñembotove jaiporu avañe’ẽ ha oñenupã karaiñe’ẽme noñe’ẽivape.

Ñaneñe´ẽ arapýpe
Sa’i sa’ípe ñasẽ jahávo upe jejopýgui, ko’ag̃a avañe’ẽ oñemomba’eguasuve. Ojeporu jaikuaa hag̃ua ñande Leiguasu, ojeporu avei mbo’ehaópe. Osẽ heta guarani ñe’ẽpapára, purahéi japohára ha mbo’ehára. Ojehai avañe’ẽme káso, mombe’ugua’u, purahéi ha ñe’ẽyvoty.

Ko’ag̃a oñembo’e avei mitãme oikuaa hag̃ua iñe’ẽ ypykué.

Ojeporu avei avañe’ẽ téle ha rádiope, avei arapegua kuatiañe’ẽme.
Upeichavérõ heta mba’e ndajaguerekói gueteri ñamoĩ hag̃ua Avañe’ẽ hendag̃uaitépe. Oĩ heta tekove ha’enteseva he’íva Avañe’ẽ naiporãiha, itavývante oiporúva ha pya’e opataha, noñe’ẽvéine tenonderãme. Aipóvape ja’e ha’ekuéra ndaha’éi paraguaigua, ipytaguánte, ndohayhúi ñane retã, ndohayhúi hapicha mboriahu noñe’ẽkuaáiva karaiñe’ẽme.
Ñande arapýpe ikatu jaiporu mokõi ñe’ẽ, Guarani ha karaiñe’ẽ; ikatu jaiporu avei ñe’ẽ mbohapyha: inglés, ñañemongeta hag̃ua opa yvypóra yvy’apu’agua ndive.
Jahupyty hag̃ua py’aguapy, tekojoja ha mborayhu ñande apytépe, tamora’e jaguereko heta hetave mbo’ehao porã, opa mitã ha kakuaá oikotevẽva oñemoarandu hag̃uame; tojeporu mokõi ñe’ẽ ñanemba´eteéva; tojekuaá heta hetave mba’e guaraníme; toñemoarandu opa mba’e pyahu porãme mitãnguérape. Upéicha mante jakakuaáta ha ñañakãrapu’ãta tetãicha.

Aguyjeveme´ẽ Natalia Krivoschein de Canese-pe.

Avañe´ẽ, yma, ko´ag̃a ha tapiaite g̃uarã

2009-03-02T03:03:00.000-08:00

Ajépaningo iporãite ñamomba´eguasu ha jaguerohory ñane ñe´ẽ Guarani. Opamba´e ko ñane retãme ha ñande rekove ára ha áraguáva ojere hese. Ymaite guivéma ñande ypykuéra yvypóra marangatu oikóva´ekué America yvyvorépe oñepyrũma va´ekué voí oñe´ẽ upe Avañe´ẽ ko´ag̃a rupi ndaiporivéimava, ha katu opyta ñandéve ko Guarani Ñe´ẽ iporãitéva.
Jepivénte chembopy´arory ahendúvo mayma tapichápe oñemongetáramo guaraníme umi aikohárupi.
Kokuehénte amoñe´ẽ avei peteĩ kuatiahaipyrépe mba´eichaitépa okakuaá ava aty oiporúva Guarani arapýpe iñe´ẽ teete ramo: 5.000.000 rupi paraguáipente voi, ojepapa´ỹre ambué tetãme oikóva. Iporã avei ñanemandu´ami are guivéma Ministerio de Educación y Cultura, omotenondeha peteĩ tenda pe ipágina web pe ikatukuaá hag̃uaicha opa umi oguerohorýva ñane ñe´ẽ omoñe´ ẽ aveí marandukuéra guaraníme.
Amboysýi iguýpe tenda oĩva internetpe jajuhukuaáva guaraníme avei, jahechami:
Google Avañe´ẽ
Sociedad Watchtower
Universdiad de Mainz Alemania
Vikipetã
Universidad Nacional de Asunción
Asamblea del Pueblo Guarani de la República de Bolivia
Guarani Renda
Universidad de la República - Uruguay
Ministerio de Educación y Cultura de Paraguay
Ñanduti Rogué
ABC Digital Paraguaý-pegua
Derechos Humanos
UNESCO Organización de las Naciones Unidas para la Educación y la Cultura
Ateneo de Lengua y Cultura Guarani
Editorial Saraiva de Brasil

Upe ñande reko teeté ha opa umi arandu kuaa´aty javeve ningo ko´ag̃a rupi opa tetã oĩva yvy ape ári omboaje ha omomba´eguasu. Mba´evéichagua yvypóra aty oikóva peteĩ tetãme ndohejareichéne upe imba´eteetéva. Upévarehe Paraguái nahi´ãi opyta tapykuépe.

Karaí ñe´ẽme ipu kóicha:(Nuestra identidad, y nuestra cultura toda, son realidades intangibles que forman parte de esa diversidad cultural que admiten y defienden todos los países del mundo. Ninguna comunidad de personas agrupadas en una nación organizada va a dejar de defender su identidad y su cultura. El Paraguay, por lo tanto, no puede ser menos).